تالارها ثبت نام نظرسنجی جستجو موقعیت قوانین آخرین ارسالها   چت روم
شعر و ادبیات

Collection Of Nezami Poems | مجموعه شعرهای نظامی

صفحه  صفحه 39 از 43:  « پیشین  1  ...  38  39  40  41  42  43  پسین »  
#381 | Posted: 3 Jan 2015 18:39
بخش ۳۰ - به پادشاهی نشستن اسکندر در اصطخر



بیا ساقی آن شب‌چراغ مغان
بیاور ز من برمیاور فغان

چراغی کزو چشمها روشنست
چراغ دلم را ازو روغنست

بگو ای سخن کیمیای تو چیست
عیار ترا کیمیا ساز کیست

که چندین نگار از تو برساختند
هنوز از تو حرفی نپرداختند

اگر خانه خیزی قرارت کجاست
ور از در درائی دیارت کجاست

ز ما سر براری و با ما نئی
نمائی به ما نقش و پیدا نی

عمل خانه دل به فرمان تست
زبان خود علمدار دیوان تست

ندانم چه مرغی بدین نیکوی
ز ما یادگاری که ماند توی

سخن بین چه عالیست بالای او
کسادی مبیناد کالای او

متاع گرانمایه کاسد مباد
گر باد بر کام حاسد مباد

بیارای سخنگوی چابک سرای
بساط سخن را یکایک بجای

سخن ران ازان نامور خفتگان
فسونی فرو دم به آشفتگان

گزارندهٔ سرگذشت نخست
به اندیشهٔ نغز و رای درست

چنین داد مژده که چون شهریار
به ملک سپاهان برآراست کار

ز پیروزی چرخ پیروزه رنگ
نبودش بسی در صفاهان درنگ

به اصطخر شد تاج بر سر نهاد
به جای کیومرث و کیقباد

شد آراسته ملک ایران بدو
قوی گشت پشت دلیران بدو

بزرگان بدو تهنیت ساختند
بدان سر بزرگی سر افراختند

نثاری که باشد سزاوار تخت
فشاندند بر شاه پیروز بخت

ز سرچشمه نیل تا رود گنگ
ز شوراب چین تا به تلخ آب زنگ

رسولان رسیدند با ساو و باج
همایون کنان شاه را تخت و تاج

چو شه پای بر تخت زرین نهاد
ز گنج سخن حصن روئین گشاد

که باد آفریننده‌ای را سپاس
که کرد آفرین گوی را حق شناس

سر چون منی را ز بالین خاک
به انجم رسانید چون نور پاک

به ایرانم آورد از اقصای روم
به فرمان من سنگ را کرد موم

بجائی رسانید کار مرا
که محمل کشد چرخ بار مرا

پذیرفتم از داور آسمان
که ناسایم از داوری یک زمان

ستمدیده را داد بخشی کنم
شب تیرگان را درخشی کنم

خرد بر وفا رهنمای منست
صلاح جهان در وفای منست

ره راستی گیرم امروز پیش
که آگاهم از روز فردای خویش

بپرهیزم از روز عذر آوری
بپرهیزگاری کنم داوری

ز پیشانی پیل تا پای مور
نیاید ز من بر کسی دست زور

ندارم طمع بر زر و سیم کس
وگر چند یابم بر آن دسترس

ز خلق ار چه آزار بینم بسی
نخواهم که آزارد از من کسی

ده و دوده را برگرفتم خراج
نه ساو از ولایت ستانم نه باج

اگر گنجی آرم ز دنیا به دست
مهیا کنم قسمت هر که هست

دهم هر کسی را ز دولت کلید
کنم پایهٔ کار هر کس پدید

هنرمند را سر برآرم بلند
کشم پای دیوانه را زیر بند

بپیچم سر از رایگان خوارگان
مگر بیزبانان و بیچارگان

چو دارد تنومند کار آگهی
نخواهم که باشد ز کاری تهی

چو بینم کسی را که او رنج برد
که با خرج او دخل او هست خرد

در آن خرجش امیدواری دهم
ز گنحینه خویش یاری دهم

به دین و به دانش کنم کارها
دهم داد را روز بازارها

ندارم ز کس ترس در هیچ کار
مگر زان کسی کاو بود ترسگار

در آس افکنم هر کرا سود نیست
ببخشایم آن را که بخشودنیست

جهان از سخا دارم آراسته
سخن را مدد بخشم از خواسته

ستم را ز خود دور دارم بهش
ستمکش نوازم ستمگاره کش

بجای یکی بد یکی بد کنم
به پاداش نیکی یکی صد کنم

عقوبت کنم خلق را بر گناه
نوازش کنم چون شود عذرخواه

چو گردن کشد خصم گردن زنم
چو در دشمنی تن زند تن زنم

بنا کردن نیکی از من بود
بدی را بدایت ز دشمن بود

من آن خاک بیزم به غربال رای
که بستانم و باز ریزم بجای

چو دولاب کو شربت تر دهد
از ین سرستاند بدان سر دهد

بهرچ از سر تیغم آید فراز
سر تازیانه‌ام کند ترکتاز

سر تیغم آرد جهان را به چنگ
سرتازیانه دهد بید رنگ

از آن آمدم بر سر این سریر
که افتادگان را شوم دستگیر

یکی پیکرم ز ابر و از آفتاب
به یک دست آتش به یک دست آب

به سنگی رسم سخت بگدازمش
به کشتی رسم تشنه بنوازمش

به خود نامدم سوی ایران ز روم
خدایم فرستاد از آن مرز و بوم

بدان تا حق از باطل آرم پدید
ز من بند هر قفل یابد کلید

سر حق شناسان برارم ز خاک
به باطل پرستان درارم هلاک

ز دنیا برم رنگ ناداشتی
دهم باد را با چراغ آشتی

فرشته کنم دیو هر خانه را
برآرایم از گنج ویرانه را

کجا عدل من سر برارد چو سرو
ز بیداد شاهین نترسید تذر و

شبانی کند گرگ بر گوسفند
همان شیر بر گور نارد گزند

بدان را ز نیکی کنم ناصبور
ز نیکان بدی را کنم نیز دور

کسی را من سر برافراختم
به پای کسش در نینداختم

وگر همسری را دریدم جگر
ندادم به درندگان دگر

نکشتم نهانی کسی را به زهر
مگر کاشکارا به شمشیر قهر

نه در کس جهانسوزی آموختم
نه بی حجتی خرمنی سوختم

نخواهم که آرم به کس بر شکست
وگر بشکنم مومیائیم هست

گر از من به چشمی رسد چشم درد
توانم درو توتیا نیز کرد

خدایم در این کار یاری دهاد
ز چشم بدان رستگاری دهاد

چو این داستان گفت شه یک به یک
نیوشنده را دست شد بر فلک

در آن انجمن بود بسیار کس
به شاه آزمائی گشاده نفس

از آن بوالفضولان بسیار گوی
وزان بوالحکیمان دیوانه خوی

پژوهنده‌ای بود حجت نمای
در آن انجمن گشت شاه آزمای

که شاها مرا یک درم درخورست
اگر بخشی از کشوری بهترست

جهاندار گفت از خداوند گاه
به اندازه قدر او گنج خواه

پژوهنده گفتا چو از یک درم
خجالت برد شه که چیزیست کم

به ار ملک عالم ببخشد به من
به انجم رساند سرم ز انجمن

دگر باره شه گفت کای بدسگال
به اندازه خود نکردی سؤال

دو حاجت نمودی نه بر جای خویش
یکی کم ز من دیگری از تو بیش

به اندازه باشد سخن گسترید
گزافه سخن را نباید شنید

سخن کان به ابرو درآرد گره
اگر آفرینست ناگفته به

دگر پرسشی کرد مرد دلیر
که بالا چرائی تو و خلق زیر

چو گوئی که یک رویه هستیم بار
چرا زیر و بالا درآری به کار

ملک گفت سرور منم زین گروه
چو سر زیر باشد نباشد شکوه

سر رستنی زیر زیبا بود
سر آدمی به که بالا بود

به ار شاه را جای باشد بلند
که تا دیده‌ها زو شود بهره‌مند

دگر زیرکی گفت کای شهریار
خردمند را با رعونت چکار

ترا زیور ایزدی در دلست
به زیور چه پوشی تنی کز گلست

ملک گفت کارایش خسروی
دهد چشم بینندگان را نوی

من ار شخص خود را چو گلشن کنم
شما را به خود چشم روشن کنم

نبینی که چون بشکفد نوبهار
بدو چشم روشن شود روزگار

از آن نکته‌ها مردم تیزهوش
پر از لعل و پیروزه کردند گوش

دعا تازه کردند بر جان او
به جان باز بستند پیمان او

از آن بردباری کز او یافتند
به فرمان او پاک بشتافتند

به آیین جمشید هر روز شاه
شدی بر سر گاه هر صبحگاه

نوازش همی کرد با بندگان
نگه داشت آیین فرخندگان

فرستاد نامه به هر کشوری
به هر مرزبانی و هر مهتری

گرائیدشان دل به افسون خویش
امان دادشان از شبیخون خویش

جهانرا به فرمان خود رام کرد
در آن رام کردن کم آرام کرد

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#382 | Posted: 3 Jan 2015 18:51
بخش ۳۱ - فرستادن اسکندر روشنک را به روم



بیا ساقی آن صرف بیجاده رنگ
به من ده که پایم درآمد به سنگ

مگر چاره سازم در این سنگریز
چو بیجاده از سنگ یابم گریز

فلک ناقه را زان سبک رو کند
که هر روز و شب بازیی نو کند

کند هر زمان صلح و جنگی دگر
خیالی نماید به رنگی دگر

همه بودنیها که بود از نخست
نه اینست اگر بازجوئی درست

هم از پرورشهای پروردگار
دگرگونه شد صورت هر نگار

سرشغل ما گر درآید به خواب
مپندار کین خانه گردد خراب

بسا کس که از روی عالم گمست
همانا که عالم همان عالمست

چه سازیم چون سازگاران شدند
رفیقان گذشتند و یاران شدند

به هنگام خود توشهٔ ره بساز
که یاران ز یاران نمانند باز

سرانجام اگر چه بد بد رود
خر لنگ وا آخور خود رود

گزارش چنین کرد گویای دور
که اورنگ شاهان نشد جای جور

سکندر که او ملک عالم گرفت
پی جستن کام خود کم گرفت

صلاح جهان جست از آن داوری
جهان زین سبب دادش آن یاوری

جهان بایدت شغل آن شاه کن
همان کن که او کرد و کوتاه کن

چو بر ملک آفاق شد کامگار
همی گشت بر کام او روزگار

حبش تا خراسان و چین تا به غور
به فرمان او گشت بی دست زور

بهر کشوری قاصدان تاختند
همه سکه بر نام او ساختند

جهاندار اگر چه دل شیر داشت
جهان جمله در زیر شمشیر داشت

نبود اعتمادش بر آن مرز وبوم
که هست ایمن آباد رومی به روم

شبی کاسمان طالعی داد چست
کزان طالع آید ضمیری درست

فرستاد و دستور خود را بخواند
سخنهای پوشیده با او براند

که چون ملک ایرانم آمد به دست
نخواهم به یک جا شدن پای بست

به گردندگی چون فلک مایلم
جز آفاق گردی نخواهد دلم

ببینم که در گرد آفاق چیست
تواناتر از من در آفاق کیست

چنان بینم از رای روشن صواب
که چون من کنم گرد گیتی شتاب

زر و زیور خود فرستم به روم
که هست استواری دران مرز و بوم

نباید که ما را شود کار سست
سبو ناید از آب دایم درست

بداندیش گیرد سر تخت ما
به تاراج دشمن شود رخت ما

جهان را چنین درد سرها بسیست
و زینگونه در ره خطرها بسیست

تو نیز ار به یونان شوی باز جای
پسندیده باشد به فرهنگ و رای

همان ملک را داری از فتنه دور
که مه نایب مهر باشد به نور

همان روشنک را که بانوی ماست
بری تا شود کار آن ملک راست

برایی که دستور باشد خرد
نگهداری اندازهٔ نیک و بد

نیابت بجای آری از دین و داد
نیاری ز من جز به نیکی به یاد

ترا از بزرگان پسندیده‌ام
به چشم بزرگیت از آن دیده‌ام

وزیر از هنرمندی رای خویش
چنین گفت با کارفرمای خویش

که فرمانروا باد شاه جهان
به فرمان او رای کار آگهان

زمان تا زمان قدر او بیش باد
غرض با تمنای او خویش باد

حسابی که فرمود رای بلند
کس از پیش بینی نبیند گزند

به فرخنده شغلی که فرمود شاه
کمربندم و سرنپیچم ز راه

ولی شاه باید که در کار خویش
پژوهش نماید به مقدار خویش

چو پایان رفتن فراز آیدش
سوی بازگشتن نیاز آیدش

به فرماندهی سر ندارد گران
جهان را سپارد به فرمانبران

نشاید به یک تن جهان داشتن
همه عالم آن خود انگاشتن

جهان قسمت ملک دارد بسی
وز او هست هر قسمتی با کسی

چو قسم خدا را کنی رام خویش
بر آن قسمت افتاده دان نام خویش

طرفدار چون شد به فرمان تو
طرف بر طرف هست ملک آن تو

چو ملک تو شد خانه دشمنان
بدو باز مگذار یکسر عنان

در این بوم بیگانه کم کن نشست
مکن خویشتن را بدو پای بست

تو نتوانی این ملک را داشتن
نه بر وارثان نیز بگذاشتن

که بر ملک این خانه دعوی بسی است
همان حجت ملک با هر کسی است

در این مرز و بوم از پی سروری
ز رومی مده هیچکس را سری

زمین عجم گور گاه کیست
در و پای بیگانه وحشی پیست

در این سالها کایمنی از گزند
برار از جهان نام شاهی بلند

چو آیی سوی کشور خویش باز
مکن کار کوتاه بر خود دراز

ملکزادگان را برافروز چهر
که تا بر تو فیروز گردد سپهر

به هر کشوری پادشائی فرست
طلبکار جائی به جائی فرست

طرفها به شاهان گرفتار کن
به هر سو یکی را طرفدار کن

که ترسم دگر باره ایرانیان
ببندند بر خون دارا میان

درآرند لشگر به یونان و روم
خرابی درآید در آن مرز و بوم

چو هر یک جداگانه شاهی کنند
ز یکدیگران کینه خواهی کنند

ز مشغولی ملک خود هر کسی
ندارد سوی ما فراغت بسی

چو دشمن درآرد به تاراج دست
بدین چاره شاید بدو راه بست

دگر کین مینگیز در هیچ بوم
سر کینه خواهان مکش روی روم

به خونریزی شهریاران مکوش
که تا فتنه را خون نیاید به جوش

مپندار کز خون گردنکشان
چو خون سیاوش نماند نشان

مکش تیغ بر خون کس بی دریغ
ترا نیز خونست و با چرخ تیغ

چه خوش داستانی زد آن هوشمند
که بر ناگزاینده ناید گزند

کم آزار شو کز همه داغ و درد
کم آزار یابد کم آزار مرد

کم خود نخواهی کم کس مگیر
ممیران کسیرا و هرگز ممیر

چو دستور ازین گونه بنمود راه
سخن کارگر شد پذیرفت شاه

چو گردون سر طشت سیمین گشاد
غراب سیه خایه زرین نهاد

مگر موبد پیر در باستان
بدین طشت و خایه زد آن داستان

جهاندار فرمود کاید وزیر
برفتن نشست از بر بارگیر

کتب خانه پارسی هر چه بود
اشارت چنان شد که آرند زود

سخنهای سربسته از هر دری
ز هر حکمتی ساخته دفتری

به یونان فرستاد با ترجمان
نبشت از زبانی به دیگر زبان

چو دستور آمد به دستور شاه
که گیرد دو اسبه سوی روم راه

برد روشنک را برآراسته
همان دفتر و گوهر و خواسته

به فرمان شه جای بگذاشتند
به یونان زمین راه برداشتند

ز شاه جهان روشنک بار داشت
صدف در شکم در شهوار داشت

چو موکب درآمد به یونان زمین
گرانبار شد گوهر نازنین

چو نه ماهه شد کان گوهر گشاد
جهان بر گهر گوهری نو نهاد

نهادند نامش پس از مهد بوس
به فرمان اسکندر اسکندروس

ارسطو که دستور درگاه بود
به یونان زمین نایب شاه بود

ملک زاده را در خرام و خورش
همی داد چون جان خود پرورش

نگارین رخش را به ناز و به نوش
نوآیین دلش را به فرهنگ و هوش

برآورده گیر این چنین صد نگار
فرو برده خاکش سرانجام کار

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#383 | Posted: 3 Jan 2015 18:55
بخش ۳۲ - رفتن اسکندر به جانب مغرب و زیارت کعبه



بیا ساقی آن می‌که محنت برست
به چون من کسی ده که محنت خورست

مگر بوی راحت به جانم دهد
ز محنت زمانی امانم دهد

مبارک بود فال فرخ زدن
نه بر رخ زدن بلکه شه رخ زدن

بلندی نمودن در افکندگی
فراهم شدن در پراکندگی

چو شمع از درونسو جگر سوختن
برونسو ز شادی برافروختن

چو عاجز شود مرد چاره سگال
ز بیچارگی در گریزد به فال

کلید آرد از ریگ و سنگی به چنگ
که آهن بسی خیزد از ریگ و سنگ

دری را که در غیب شد ناپدید
بجز غیب دان کس نداند کلید

ز بهبود زن فال کان سود تست
که به بود تو اصل بهبود تست

مرنج ار نزاری که فربه شوی
چو گوئی کز این به شوم به شوی

ز ما قرعه بر کاری انداختن
ز کار آفرین کارها ساختن

درین پرده کانصاف یاری دهست
اگر پرده کنج نیاری بهست

دلا پرده تنگست یارم تو باش
ز پرده در آن پرده دارم تو باش

گزارنده بیت غرای من
که شد زیب او زیور آرای من

خبر می‌دهد کان جهان گیر شاه
چو بر زد به گردون سر بارگاه

فرستادنی را زهر مرز بوم
فرستاد با استواران به روم

چو گشت از فسون جهان بی هراس
جهانرا به گشتن نگهداشت پاس

همه عالم از مژدهٔ داد او
نخوردند یک قطره بی یاد او

سکندر که فرخ جهاندار بود
شب و روز در کار بیدار بود

بساز جهان برد سازندگی
نوائی نزد جز نوازندگی

جهان گر چه زیر کمند آمدش
نکرد آنچه نادلپسند آمدش

نیازرد کس را ز گردنکشان
پدید آورید ایمنی را نشان

اگر نیز پهلو زنی را بکشت
ازو بهتری را قوی کرد پشت

وگر بوم و شهری ز هم برگشاد
ازان به یکی شهر دیگر نهاد

زمانه جز این بود نبیند صواب
که اینرا کند خوب و آنرا خراب

سکندر که کرد آن عمارت گری
کجا تا کجا سد اسکندری

ز پرگار چین تا حد قیروان
به درگاه او گشت پیکی روان

وثیقت طلب کرد هر سروری
به زنهار خواهی ز هر کشوری

از آن تحفه‌ها کان بود دلفریب
فرستاد هر کس به آیین و زیب

جهاندار فرمود کز مشک ناب
نویسند هر جانبی را جواب

ازان پس که چندی برآمد براین
سری چند زد آسمان بر زمین

خدیو جهان در جهان تاختن
برآراست عزم سفر ساختن

هنرنامه‌های عرب خوانده بود
در آن آرزو سالهامانده بود

که چون در عجم دستگاهش بود
عرب نیز هندوی راهش بود

همان کعبه را نیز بیند جمال
شود شاد از آن نقش فیروز فال

چو ملک عجم رام شد شاه را
به ملک عرب راند بنگاه را

به خروارها گنج زر بر گرفت
به عزم بیابان ره اندر گرفت

سران عرب را زر افشان او
سرآورد بر خط فرمان او

چو دیدند فیروزی لشکرش
عرب نیز گشتند فرمانبرش

چنان تاخت بر کشور تازیان
کزو تازیان را نیامد زیان

به هر منزلی کو عنان کرد خوش
همش نزل بردند و هم پیشکش

بجز خوردنیهای بایستنی
همان گوسفندان شایستنی

به اندازه دسترسهای خویش
کشیدند بسیار گنجینه پیش

هم از تازی اسبان صحرا نورد
هم از تیغ چون آب زهرا بخورد

هم از نیزهٔ خطی سی ارش
سنانش به خون یافته پرورش

شتر نیز هم ناقه هم بیسراک
شتابنده چون باد و از گرد پاک

ادیم و دگر تحفه‌های غریب
هم از جنس جوهر هم از جنس طیب

زمان تا زمان از پی جاه او
کشیدند حملی به درگاه او

جهاندار کان دید بگشاد گنج
به خروارها گشت پیرایه سنج

همه بادیه فرش اطلس کشید
زمین زیر یاقوت شد ناپدید

سوی کعبه شد رخ برافروخته
حساب مناسک در آموخته

قدم بر سر ناف عالم نهاد
بسا نافه کز ناف عالم گشاد

چو پرگار گردون بر آن نقطه گاه
به پای پرستش بپیموده راه

طوافی کز او نیست کس را گزیر
برآورد و شد خانه را حلقه گیر

نخستین در کعبه را بوسه داد
پناهنده خویش را کرد یاد

بر آن آستان زد سر خویش را
خزینه بسی داد درویش را

درم دادنش بود گنج روان
شتر دادنش کاروان کاروان

چو در خانه راستان کرد جای
خداوند را شد پرستش نمای

همه خانه در گنج و گوهر گرفت
در و بام در مشگ و عنبر گرفت

چو شرط پرستش بجای آورید
ادیم یمن زیر پای آورید

یمن را برافروخت از گرد خیل
چنان چون ادیم یمن را سهیل

دگر ره درآمد به ملک عراق
سوی خانه خویش کرد اتفاق

بریدی درآمد چو آزادگان
ز فرماندهٔ آذر آبادگان

که شاه جهان چون جهان رام کرد
ستم را ز عالم تهی نام کرد

چرا کار ارمن فرو هشت سست
نکرد آن بر و بوم را باز جست

به روز تو این بوم نزدیک تر
چرا ماند از شام تاریک‌تر

به ارمن در آتش پرستی کنند
دگر شاه را زیر دستی کنند

در ابخاز کردیست عادی نژاد
که از رزم رستم نیارد به یاد

دوالی بنام آن سوار دلیر
برآرد دوال از تن تند شیر

دلیران ارمن هواخواه او
کمر بسته بر رسم و بر راه او

همه باده بر یاد او می‌خورند
خراج ولایت بدو می‌برند

اگر شه نخواهد بر او تاختن
ز ما خواهد این ملک پرداختن

جهاندار کاین زور بازو شنید
سپه را ز بابل به ارمن کشید

فرو شست از آلایش آن بوم را
پسند آمد ارمن شه روم را

برافکند از او رسم و راه بدان
پرستیندن آتش موبدان

وز آنجا شبیخون بر ابخاز کرد
در کین بر ابخازیان باز کرد

تبیره به غریدن افتاد باز
سر نیزه با آسمان گفت راز

بهر قلعه کو داد پیغام خویش
کلید در قلعه بردند پیش

دوالی سپهدار ابخاز بوم
چو دانست کامد شهنشاه روم

دوال کمر بر وفا کرد چست
دل روشن از کینه شاه شست

روان کرد مرکب چو کار آگهان
به بوسیدن دست شاه جهان

بسی گنجهای گرانمایه برد
به گنجینه داران خسرو سپرد

درآمد ز درگاه و بوسید خاک
دل از دعوی دشمنی کرد پاک

سکندر جهاندار گیتی نورد
چو دید آنچنان مردی آزاد مرد

نوازشگری را بدو راه داد
به نزدیک تختش وطنگاه داد

بپرسیدش اول به آواز نرم
به شیرین زبانی دلش کرد گرم

بفرمود تا خازن زود خیز
کند پیل بالا بر او گنج ریز

سزاوار او خلعتی شاهوار
برآراید از طوق و از گوشوار

ز دیبا و گوهر ز شمشیر و جام
دهد زینت پادشاهی تمام

چنان کرد گنجور کار آزمای
که فرمود شاهنشه خوب رای

دوالی ملک چون به نیک اختری
بپوشید سیفور اسکندری

ز طوق زر و تاج گوهر نشان
شد از سرفرازان و گردنکشان

به شکر شهنشه زبان برگشاد
ز یزدان بر او آفرین کرد یاد

شتابنده‌تر شد در آن بندگی
سرافراز گشت از سرافکندگی

میان بست بر خدمت شهریار
وزان پس همه خدمتش بود کار

به خسرو پرستی چنان خاص گشت
که از جملهٔ خاصگان درگذشت

بدان مرز روشنتر از صحن باغ
فروزنده شد چشم شه چون چراغ

سوادی چنان دید دارای دهر
برآسود و از خرمی یافت بهر

چنین گفت با پور دهقان پیر
که تفلیس از او شد عمارت پذیر

در آن بوم آراسته چون بهشت
شب و روز جز تخم نیکی نکشت

بفرمود بر خاک آن مرز و بوم
اساسی نهادن بر آیین روم

تماشا کنان رفت از آن مرحله
عنان کرد بر صید صحرا یله

دو هفته کم و بیش در کوه و دشت
به صید افکنی راه در می‌نوشت

چو از مرغ و ماهی تهی کرد جای
به نوشابهٔ بردع آورد رای

ز تعظیم آن زن خبردار بود
که با ملک و بامال بسیار بود

جهان سبز دید از بسی کشت و رود
به سرسبزی آمد در آنجا فرود

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#384 | Posted: 3 Jan 2015 19:04
بخش ۳۳ - داستان نوشابه پادشاه بردع



بیا ساقی آن می‌که جان پرور است
چو آب روان تشنه را درخور است

دراین غم که از تشنگی سوختم
به من ده که می‌خوردن آموختم

خوشا ملک بردع که اقصای وی
نه اردیبهشت است بی گل نه دی

تموزش گل کوهساری دهد
زمستان نسیم بهاری دهد

بهشتی شده بیشه پیرامنش
ز گر کوثری بسته بر دامنش

سوادش ز بس سبزه و مشگ بید
چو باغ ارم خاصه باغ سپید

ز تیهو و دراج و کبک و تذر و
نیابی تهی سایهٔ بید و سرو

گراینده بومش به آسودگی
فرو شسته خاکش ز آلودگی

همه ساله ریحان او سبز شاخ
همیشه در او ناز و نعمت فراخ

علف گاه مرغان این کشور اوست
اگر شیر مرغت بباید، در اوست

زمینش به آب زر آغشته‌اند
تو گوئی در آن زعفران کشته‌اند

خرامنده بر سبزهٔ آن زمی
خیالی نیابد بجز خرمی

کنون تخت آن بارگه گشت خرد
دبیقی و دیباش را باد برد

فرو ریخت آن تازه گلها ز بار
وزان نار و نرگس برآمد غبار

بجز هیزم خشگ و سیلاب تر
نه بینی در آن بیشه چیز دگر

همانا که آن رستنیهای چست
نه از دانه کز دامن عدل رست

گر آن پرورش یابد امروز باز
از آن به شود آستین را طراز

بلی گر فراغت بود شاه را
ز نو زیوری بخشد آن گاه را

هرومش لقب بود از آغاز کار
کنون بردعش خواند آموزگار

در آن بوم آباد و جای مهان
زمانه بسی گنج دارد نهان

بدین خرمی گلستانی کجاست
بدین فرخی گنجدانی کجاست

چنین گفت گنجینه‌دار سخن
که سالار آن گنجدان کهن

زنی حاکمه بود نوشابه نام
همه ساله با عشرت و نوش جام

چو طاوس نر خاصه در نیکوئی
چو آهوی ماده ز بی آهوئی

قوی رای و روشن دل و نغزگوی
فرشته منش بلکه فرزانه خوی

هزارش زن بکر در پیشگاه
به خدمت کمر بسته هریک چو ماه

برون از کنیزان چابک سوار
غلامان شمشیر زن سی هزار

نگشتی ز مردان کسی بر درش
وگر چند نزدیک بودی برش

به جز زن کسی کارسازش نبود
به دیدار مردان نیازش نبود

زنان داشتی رای زن در سرای
به کدبانوئی فارغ از کدخدای

غلامان به اقطاع خود تاخته
وطنگاهی از بهر خود ساخته

کسی از غلامان ز بس قهر او
به دیده ندیده در شهر او

بهرجا که پیکار فرمودشان
فریضه‌ترین کاری آن بودشان

سکندر چو لشگر به صحرا کشید
سراپرده سر بر ثریا کشید

در آن خرم آباد مینو سرشت
فرو ماند حیران ز بس آب و کشت

بپرسید کین بوم فرخ کراست
کدامین تهمتن بدو پادشاست

نمودند کین مرز آراسته
زنی راست با این همه خواسته

زنی از بسی مرد چالاک‌تر
به گوهر ز دریا بسی پاک‌تر

قوی رای و روشن دل و سرفراز
به هنگام سختی رعیت نواز

به مردی کمر بر میان آورد
تفاخر به نسل کیان آورد

کله داریش هست و او بی کلاه
سپهدار و او را نبیند سپاه

غلامان مردانه دارد بسی
نبیند ولی روی او را کسی

زنان سمن سینهٔ سیم ساق
بهر کار با او کنند اتفاق

همه نارپستان به بالا چو تیر
ز پستان هر یک شکر خورده شیر

کجا قاقمی یا حریریست نرم
بلرزد بر اندام ایشان ز شرم
.
.
.

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#385 | Posted: 3 Jan 2015 19:07
ادامه بخش ۳۳ ...



فرشته نبیند در ایشان دلیر
وگر بیند افتد ز بالا به زیر

درخشنده هر یک در ایوان و باغ
چو در روز خورشید و در شب چراغ

نظر طاقت آن ندارد ز نور
که بیند در ایشان ز نزدیک و دور

به گوش کسی کاید آوازشان
سر خود کند در سر نازشان

ز لعل و ز در گردن و گوش پر
لب از لعل کانی و دندان ز در

ندانم چه افسون فرو خوانده‌اند
کز آشوب شهوت جدا مانده‌اند

ندارند زیر سپهر کبود
رفیقی بجز باده و بانگ رود

زن پاک پیوند فرمان روا
برایشان فرو بسته دارد هوا

صنمخانه‌ها دارد از قصر و کاخ
بر آن لعبتان کرده درها فراخ

اگر چه پس پرده دارد نشست
همه روز باشد عمارت پرست

سرائی ملوکانه دارد بلند
بساطی کشیده در او ارجمند

ز بلور تختی برانگیخته
به خروار گوهر بر او ریخته

ز بس شبچراغ آن گرانمایه گاه
به شب چون چراغست و رخشنده ماه

نشیند بر آن تخت هر بامداد
کند شکر بر آفریننده یاد

عروسانه او کرده بر تخت جای
عروسان دیگر به خدمت به پای

شب و روز با باده و بانگ رود
تماشا کنان زیر چرخ کبود

گذشت از پرستیدن کردگار
بجز خواب و خوردن ندارند کار

زن کاردان با همه کاخ و گنج
ز طاعت نهد بر تن خویش رنج

ز پرهیزگاری که دارد سرشت
نخسبد در آن خانهٔ چون بهشت

دگر خانه دارد ز سنگ رخام
شب آنجا رود ماه تنها خرام

در آنخانه آن شمع گیتی فروز
خدا را پرستش کند تا بروز

به مقدار آن سر درآرد به خواب
که مرغی برون آورد سر ز آب

دگر باره با آن پری پیکران
خورد می به آواز رامشگران

شب و روز اینگونه دارد عنان
به روز اینچنین چون شب آید چنان

نه شب فارغست از پرستشگری
نه روز از تماشا و جان پروری

خورند از پی او و یاران او
غم کار او کارداران او

شه این داستان را پسندیده داشت
تمنای آن نقش نادیده داشت

نشستنگهی دید از آب و گیا
به گوهر گرامیتر از کیمیا

در آنجای آسوده با رود و جام
برآسود یک چند و شد شادکام

چو نوشابه دانست کاورنگ شاه
به فال همایون درآمد ز راه

پرستشگری را براراست کار
بر اندیشهٔ پایهٔ شهریار

فرستاد نزلی سزاوار او
کمر بست بر خدمت کار او

برون از بسی چار پای گزین
چه از بهر مطبخ چه از بهر زین

زمین خیزهائی کز آن بوم رست
به رنگ و به رونق دلاویز و چست

خورشهای شاهانهٔ مشگبوی
طبقهای مشگ از پی دست شوی

دگرگونه از میوه بسیار چیز
ز مشگ و شکر چند خروار نیز

می و نقل و ریحان مجلس فروز
کشیدند از این نزلها چند روز

جداگانه نیز از پی مهتران
فرستاد هر روز نزلی گران

ز بس مردمیها که آن زن نمود
زبان بر زبان هر کسش می‌ستود

ملک را به دیدار آن دلنواز
زمان تا زمان بیشتر شد نیاز

بدان تا خبر یابد از راز او
ببیند در آن مملکت ساز او

قدمگاه او بنگرد تا کجاست
حکایت دروغست یا هست راست

چو شبدیز را نعل زر بست روز
درآمد به زین شاه گیتی فروز

به رسم رسولان براراست کار
سوی نازنین شد فرستاده‌وار

چو آمد به دهلیز درگه فراز
زمانی برآسود از آن ترکتاز

درو درگهی دید بر آسمان
زمین بوس او هم زمین هم زمان

پرستندگان زو خبر یافتند
بر بانوی خویش بشتافتند

نمودند کز درگه شاه روم
کز او فرخی یافت این مرز و بوم

رسولی رسید است با رای و هوش
پیام آوری چون خجسته سروش

ز سر تا قدم صورت بخردی
پدیدار از او فره ایزدی

برآراست نوشابه درگاه او
به زر در گرفت آهنین راه را

پریچهرگان را به صد گونه زیب
صف اندر صف آراسته دل فریب

برآموده گوهر به مشگین کمند
فرو هشته بر گوهر آگین پرند

درآمد به جاوه چو طاوس باغ
درفشان و خندان چو روشن چراغ

بر اورنگ شاهنشهی برنشست
گرفته معنبر ترنجی به دست

بفرمود کایین بجای آورند
فرستاده را در سرای آورند

وکیلان درگاه و دیوان او
بجای آوریدند فرمان او

فرستاده از در درآمد دلیر
سوی تخت شد چون خرامنده شیر

کمربند شمشیر نگشاد باز
به رسم رسولان نبردش نماز

نهانی در آن قصر زیبنده دید
بهشتی سرائی فریبنده دید

پر از حور آراسته چون بهشت
بساط زمین گشته عنبر سرشت

ز بس گوهر گوش گوهر کشان
شده چشم بیننده گوهر فشان

ز تابنده یاقوت و رخشنده لعل
خرامنده را آتشین گشت نعل

مگر کان و دریا بهم تاختند
همه گوهر آنجا برانداختند

زن زیرک از سیرت و سان او
در آن داوری شد هراسان او

که این کاردان مرد آهسته رای
چرا رسم خدمت نیارد بجای

در او کرد باید پژوهندگی
که از ما ندارد شکوفندگی

ز سر تا قدم دید در شهریار
زر پخته را بر محک زد عیار

چو نیکو نگه کرد بشناختش
ز تخت خود آرامگه ساختش

خبردار شد زو که اسکندرست
نشست سر تخت را در خورست

ز پیروزی هفت چرخ کبود
بسی داد بر شاه عالم درود

نپرسید و رخساره پر شرم کرد
نخستین نمودار آزرم کرد

نکرد از بنه هیچ بر وی پدید
که بر قفل تو هست ما را کلید

سکندر به رسم فرستادگان
نگهداشت آیین آزادگان

درودی پیاپی رساندش نخست
فرستادگی کر د بر خود درست

پس آنگه گزارش گرفت از پیام
که شاه جهان داور نیک‌نام

چنین گفت کای بانوی نامجوی
ز نام آوران جهان پرده گوی

چه افتاد کز ما عنان تافتی
سوی ما یکی روز نشتافتی

زبونی چه دیدی که توسن شدی
چه بیداد کردم که دشمن شدی

کجا تیغی از تیغ من تیزتر
ز پیکان من آتش انگیزتر

که از من بدانکس پناه آوری
همان به که سر سوی راه آوری
.
.
.

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#386 | Posted: 3 Jan 2015 19:09 | Edited By: anything
ادامه بخش ۳۳ ...



به درگاه من پای خاکی کنی
ز جوشیدنم ترسناکی کنی

چو من ره بدین مملکت ساختم
بر او سایهٔ دولت انداختم

کمر چون نبستی به درگاه من
چرا روی پیچیدی از راه من

به میخانه و میوه زیبم دهی
به نقل و به ریحان فریبم دهی

پذیرفته شد آنچه کردی نخست
پذیرا شو اکنون برای درست

مرا دیدن تو به فرهنگ و رای
همایون‌تر آمد ز فر همای

چنان کن که فردا به هنگام بار
خرامی سوی درگه شهریار

شهنشه چو بگزارد پیغام خویش
به امید پاسخ سرافکند پیش

به پاسخ نمودن زن هوشمند
ز یاقوت سر بسته بگشاد بند

که آباد بر چون تو شاه دلیر
که پیغام خود گزارد چو شیر

چنان آیدم در دل ای پهلوان
که با این سرو سایه خسروان

میانجی نی شاه آزاده‌ای
فرستنده‌ای نه فرستاده‌ای

پیام تو چون تیغ گردن زند
کرا زهره کاین تیغ بر من زند

ولیکن چو شه تیغ بازی کند
سر تیغ او سرفرازی کند

ز تیغ سکندر چه رانی سخن
سکندر توئی چاره خویش کن

مرا خواندی و خود به دام آمدی
نظر پخته‌تر کن که خام آمدی

فرستادت اقبال من پیش من
زهی طالع دولت اندیش من

جهاندار گفت ای سزاوار تخت
پژوهش مکن جز به فرمان پخت

سکندر محیط است و من جوی آب
منه تهمت سایه بر آفتاب

مرا چون نهی بر عیار کسی
که باشد چو من پاسبانش بسی

دل خود ز بد عهدی آزاد کن
وزین خوبتر شاه را یاد کن

سکندر چه گوئی چنان بی کسست
که حمال پیغام او او بسست

به درگاه او بیش از آنست مرد
که او را قدم رنجه بایست کرد

دگر باره نوشابهٔ هوشمند
ز نوشین لب خویش بگشاد بند

کزین بیش بر دل‌فریبی مباش
به ناراستی یک رکیبی مباش

ستیزه میاور درین داوری
که پیداست نامت به نام آوری

پیامت بزرگست و نامت بزرگ
نهفته مکن شیر در چرم گرگ

فرستاده را نیست آن دسترس
که با ما به تندی برآرد نفس

نه جباری خویش را کم کند
نه در پیش ما پشت را خم کند

درآید به تندی و خون‌خوارگی
بجز شه کرا باشد این یارگی

جز اینم نشانهای پوشیده هست
کزو راز پوشیده آید به دست

جوابش چنان داد شاه دلیر
که ناید ز روباه پیغام شیر

اگر من به چشم تو نام آورم
سکندر نیم زو پیام آورم

مرا با پیام بزرگان چکار
تصرف نیابد درین پرده بار

اگر تندیی زیر پیغام هست
تو دانی و آن کس که این نقش بست

اگر در میانجی دلیر آمدم
نه از روبه از نزد شیر آمدم

در آیین شاهان و رسم کیان
پیام آوران ایمنند از زیان

چو پیغام شه با تو کردم پدید
مزن پره قفل را بر کلید

جوابم بفرمای گفتن به راز
که تازه نوردم سوی خانه باز

بر آشفت نوشابه زان شیر دل
که پوشید خورشید را زیر گل

محابا رها کرد و شد گرم خیز
زبان کرد بر پاسخ شاه تیز

که با من چه سودست کوشیدنت
به گل روی خورشید پوشیدنت

بفرمود کارد کنیزی دوان
حریری بر او پیکر خسروان

یکی گوشه از شقه آن حریر
بدو داد کین نقش بر دست گیر

ببین تا نشان رخ کیست این
در این کارگاه از پی چیست این

اگر پیکر تست چندین مکوش
به ابروی خویش آسمان را مپوش

سکندر به فرمان او ساز کرد
حریر نوشته ز هم باز کرد

به عینه درو صورت خویش دید
ولایت به دست بداندیش دید

ستیزه در آن کار نامد صواب
فرو ماند یک‌بارگی در جواب

بترسید و شد رنگ رویش چو کاه
به دارای خود بر خود را پناه

چو دانست نوشابه کان تند شیر
هراسان شد از تندی آمد به زیر

بدو گفت کی خسرو کامگار
بسی بازی آرد چنین روزگار

میندیش و مهر مرا بیش دان
همان خانه را خانه خویش دان

ترا من کنیزی پرستنده‌ام
هم آنجا هم اینجا یکی بنده‌ام

به تونقش تو زان نمودم نخست
که تا نقش من بر تو گردد درست

اگر چه زنم زن سیر نیستم
ز حال جهان بی خبر نیستم

منم شیر زن گر توئی شیر مرد
چه ماده چه نر شیر وقت نبرد

چو بر جوشم از خشم چون تند میغ
در آب آتش انگیزم از دود تیغ

کفلگاه شیران برآرم به داغ
ز پیه نهنگان فروزم چراغ

ز مهرم مکش سوی پیکار خویش
گرفته مزن بر گرفتار خویش

منه خار تا در نیفتی به خار
رهاننده شو تا شوی رستگار

تو آنگه که بر من شوی دست یاب
زنی بیوه را داه باشی جواب

من ار بر تو چربم به هنگام کین
بوم قایم انداز روی زمین

درین هم نبردی چو روباه و گرگ
تو سر کوچک آیی و من سر بزرگ

چنین آمدست از نقیبان پیر
که با هیچ ناداشت کشتی مگیر

که بر جهد آن گز تو چیزی کند
بکوشد به جان تا ترا بفکند

تنم گر چه هست از مقیمان شهر
دلم نیست غافل ز شاهان دهر

ز هندوستان تا بیابان روم
ز ویران زمین تا به آباد بوم
.
.
.


هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#387 | Posted: 3 Jan 2015 19:19
ادامه بخش ۳۳ ...



فرستاده‌ام سوی هر کشوری
فراست شناسی و صورتگری

بدان تا ز شاهان اقلیم گیر
کند صورت هر کسی بر حریر

نگارندهٔ صورت از هر دیار
سرانجام نزد من آرد نگار

چو آرند صورت به نزدیک من
در او بنگرد رای باریک من

گوا خواهم آن نقش را در نبشت
ز هر کس که این از که دارد سرشت

چو گویند نقش فلان پادشاست
پذیرم که آن نقش نقشیست راست

پس از ناخن پای تا فرق سر
گمارم بهر صورتی بر نظر

ز هر سال‌خوردی و هر تازه‌ای
بگیرم به قدر وی اندازه‌ای

بد و نیک هر صورتی از قیاس
شناسم که هستم فراست شناس

شب و روز بی چاره سازی نیم
درین پرده با خود به بازی نیم

ترازوی همت روان می‌کنم
سبک سنگن خسروان می‌کنم

ز هر نقش کان یافتم بر پرند
خیال تو آمد مرا دلپسند

که با جان به مهر آشنائی دهد
برآزرم خسرو گوائی دهد

چو گفت این سخن به اسکندر دلیر
ز تخت گرانمایه آمد به زیر

فرو ماند شه را در آن دستگاه
که یک تخت را برنتابد دو شاه

نبینی دو شاهست شطرنج را
که بر هر دلی نو کند رنج را

پریچهره چون از سر تخت خویش
فرود آمد و خدمت آورد پیش

عروسانه بر کرسی زر نشست
شهنشاه را گشت پایین پرست

شه از شرم آن ماهی چون نهنگ
چو زرافه از رنگ می‌شد به رنگ

به دل گفت کاین کاردان گر زنست
به فرهنگ مردی دلش روشنست

زنی کو چنین کرد و اینها کند
فرشته بر او آفرینها کند

ولی زن نباید که باشد دلیر
که محکم بود کینهٔ ماده شیر

زنان را ترازو بود سنگ زن
بود سنگ مردان ترازو شکن

زن آن به که در پرده پنهان بود
که آهنگ بی پرده افغان بود

چه خوش گفت جمشید با رای زن
که یا پرده یا گور به جای زن

مشو بر زن ایمن که زن پارساست
که در بسته به گرچه دزد آشناست

دگر باره گفت این چه کم بود گیست
شفاعت درین پرده بیهوده گیست

به تلخی در اندیشه را جوش ده
در افتاده‌ای تن فراموش ده

بجای چنین دلبر مهربان
که زیبا سرشتست و شیرین زبان

گرت دشمن کینه ور یافتی
بجز سر بریدن چه بر تافتی

از اینجا اگر برکشم پای خویش
نگهدارم اندازه رای خویش

نپوشم دگر رخ چو بیگانگان
نگیرم ره و رسم دیوانگان

دل بسته را برگشایم ز بند
گره بر گره چون توانم فکند

چو درطاس رخشنده افتاد مور
رهاننده را چاره باید نه زور

شکیبائی آرم در این رنج و تاب
خیالیست گوئی که بینم به خواب

شنیدم رسن بسته‌ای سوی دار
برو تازگی رفت چون نوبهار

بپرسیدش از مهربانان یکی
که خرم چرائی و عمر اندکی

چنین داد پاسخ که عمر این قدر
به غم بردنش چون توانم بسر

درین بود کایزد رهائیش داد
در آن تیرگی روشنائیش داد

بسا قفل کو را نیابی کلید
گشاینده‌ای ناگه آید پدید

ازین در بسی گفت با خویشتن
هم آخر به تسلیم در داد تن

تهمتن چو تنها کند ترکتاز
بدو دیو را دست گردد دراز

مغنی چو بی پرده گوید سرود
زند خنده بر بانگ وی بانگ رود

چو لختی منش را بمالید گوش
نشاند آتش طیرگی را ز جوش

شکیبندگی دید درمان خویش
به تسلیم دولت سرافکند پیش

کمر بست نوشابه چون چاکران
بفرمود تا آن پری پیکران

ز هر گونه آرایش خوان کنند
بسیچ خورشهای الوان کنند

کنیزان چون شمع برخاستند
ملوکانه خوانی برآراستند

نهادند نزلی ز غایت برون
ز هر بخته‌ای پخته از چند گون

رقاق تنک، گردهٔ گرد روی
ز گرد سراپرده تا گرد کوی

همان قرصهٔ شکر آمیخته
چو کنجد بر آن گرده‌ها ریخته

اباهای نوشین عنبر سرشت
خبر داده از خوردهای بهشت

ز بس کوههٔ گاو و ماهی چو کوه
شده در زمین گاو و ماهی ستوه

ز مرغ و بره روی رنگین بساط
برآورده پر مرغ‌وار از نشاط

مصوص سرائی و ریچار نغز
ز بادام و پسته برآورده مغز

ز بس صاف پالوده عطر سای
بسا مغز پالوده کامد بجای

ز لوزینهٔ خشک و حلوای‌تر
به تنگ آمده تنگهای شکر

فقاع گلابی گل‌شکری
طبرزد فشان از دم عنبری

جدا از پی خسرو نیک بخت
بساط زر افکند بالای تخت

نهاده یکی خوان خورشید تاب
بر او چار کاسه ز بلور ناب
.
.
.

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#388 | Posted: 3 Jan 2015 19:23
پایان بخش ۳۳ ...



یکی از زر و دیگر از لعل پر
سه دیگر ز یاقوت و چارم ز در

چو بر مائده دستها شد دراز
دهان بر خورش راه بگشاد باز

به شه گفت نوشابه بگشای دست
بخور زین خورشها که در پیش هست

به نوشابه شه گفت کی ساده دل
نوا کج مزن تا نمانی خجل

در این صحن یاقوت و خوان زرم
همه سنگ شد سنگ را چون خورم

چگونه خورد آدمی سنگ را
طبیعت کجا خواهد این رنگ را

طعامی بیاور که خوردن توان
به رغبت برو دست کردن توان

بخندید نوشابه در روی شاه
که چون سنگ را در گلو نیست راه

چرا از پی سنگ ناخوردنی
کنی داوری‌های ناکردنی

به چیزی چه باید برافراختن
که نتوان از او طعمه‌ای ساختن

چو ناخوردنی آمد این سفله سنگ
درو سفلگانه چه آریم چنگ

در این ره که از سنگ باید گشاد
چرا سنگ بر سنگ باید نهاد

کسانی که این سنگ برداشتند
نخوردند و چون سنگ بگذاشتند

تو نیز ار نه‌ای مرد سنگ آزمای
سبک سنگ شو زانچه مانی به پای

ز بیغارهٔ آن زن نغزگوی
ز ناخورده خوان کرد شه دست شوی

به نوشابه گفت ای شه بانوان
به از شیر مردان به توش و توان

سخن نیک گفتی که جوهر پرست
ز جوهر بجز سنگ نارد بدست

ولیک آنگه این نکته بودی درست
که گوینده جوهر نجستی نخست

مرا گر بود گوهری بر کلاه
ز گوهر بنا شد تهی تاج شاه

ترا کاسه و خوان پر از گوهرست
ملامت نگر تا که را درخورست

چه باید به خوان گوهر اندوختن
مرا گوهر اندازی آموختن

زدن خاک در دیدهٔ گوهری
همه خانه یاقوت اسکندری

ولیکن چو میبینم از رای خویش
سخنهای تو هست بر جای خویش

هزار آفرین بر زن خوب رای
که مارا به مردی شود رهنمای

زپند تو ای بانوی پیش بین
زدم سکه زر چو زر بر زمین

چو نوشابه آن آفرین کرد گوش
زمین را ز لب کرد یاقوت نوش

بفرمود کارند خوانهای خورد
همان نقلدانهای نادیده گرد

نخست از همه چاشنی برگرفت
در آن چابکی ماند خسرو شگفت

ز خدمت نیاسود چندانکه شاه
ز خوردن بر آسود و شد سوی راه

به وقت شدن کرد با شاه عهد
که نارد در آزار نوشابه جهد

بفرمود شه تا وثیقت نبشت
بدو داد و شد سوی بزم از بهشت

سکندر چو زان شهر شد باز جای
فریب از فلک دید و فتح از خدای

بدان رستگاری که بودش هراس
رهاننده را کرد صد ره سپاس

شب از روز رخشنده چون گوی برد
چراغی برافروخت شمعی بمرد

بتاوان آن گوی زر بر سپهر
بسا گوی سیمین که بنمود چهر

شه آسایش و خواب را کار بست
دو لختی در چار دیوار بست

برآسود تا صبحدم بر دمید
سپیدی شد اندر سیاهی پدید

سر از خواب نوشین برآورد شاه
یکی مجلس آراست چون صبحگاه

که خورشید نارنج زرین بدست
ترنج فلک را بدو سر شکست

پری چهره نوشابه نوش بهر
به فال همایون برون شد ز شهر

چو رخشنده ماهی که در وقت شام
بر آید ز مشرق چو گردد تمام

کنیزان چو پروین به پیرامنش
ز تارک درآموده تا دامنش

روان ماهرویان پس پشت او
چو ناهید صد در یک انگشت او

پریرخ چو در لشگر شاه دید
جهان در جهان خیل و خرگاه دید

ز بس پرنیانهای زرین درفش
هوا گشته گلگون و صحرا بنفش

ز بس نوبتیهای زرین نگار
نمیبرد ره بر در شهریار

نشان جست و آمد به درگاه شاه
سر نوبتی دید بر اوج ماه

زده بارگاهی بریشم طناب
ستونش زر و میخش از سیم ناب

فرود آمد از بارگی بار خواست
زمین بوس شاه جهاندار خواست

رقیبان بارش گشادند بار
درآمد به نوبتگه شهریار

سران جهان دید در پیشگاه
سرافکنده در سایهٔ یک کلاه

کمر بر کمر تاجداران دهر
به پیش جهان‌جوی پیروز بهر

چنان کز بسی رونق و نور و تاب
شده چشم بیننده را زهره آب

همه گشته با نقش دیوار جفت
نه یارای جنبش نه آوای گفت

عروس حصاری چو دید آن حصار
بلرزید از آن درگه تنگبار

زمین بوسه داد آفرین برگرفت
درو مانده آن شیر مردان شگفت

بفرمود خسرو که از زر ناب
یکی کرسی آرند چون آفتاب

عروسی چنان را نشاند از برش
عروسان دیگر فراز سرش

بپرسید و بس مهربانی نمود
بدان آمدن شادمانی نمود

نشیننده را چون دل آمد بجای
اشارت چنان رفت با رهنمای

که سالار خوان خورد خوان آورد
خورشهای خوش در میان آورد

نخستین ز جلاب نوشین سرشت
زمین گشت چون حوضهای بهشت

یکی جوی از آن حوض نوشین گلاب
نه خسرو که شیرین ندیده به خواب

نهادند خوان آنگهی بی دریغ
گراینده شد گرد عنبر به میغ

ز هر نعمتی کاید اندر شمار
فرو ریخته کوهی از هر کنار

حریری رقاق دو پرویزنی
چو مهتاب تابنده از روشنی

همان گردهٔ نرم چون لیف خز
کزو پخته شد گردهٔ گرده پز

اباهای الوان ز صد گونه بیش
به خوانهای زرین نهادند پیش

جهان را یکی خورد الوان نبود
کزان خورد چیزی بران خوان نبود

چو خوردند چندان که آمد پسند
ز جام و صراحی گشادند پند

می‌ناب خوردند تا نیمروز
چو می در ولایت شد آتش فروز

نشاط ابروی می‌پرستان گشاد
ز نیروی می‌روی مستان گشاد

پری پیکرانی بدان دلبری
نشستند تا شب به رامشگری

چو شب خواست کز غم سپاه آورد
منش سر سوی خوابگاه آورد

بدان لعبتان گفت سالار دهر
یک امشب نباید شدن سوی شهر

چنانست فرمان که فردا پگاه
براریم بزمی ز ماهی به ماه

به رسم فریدون و آیین کی
ستانیم داد دل از رود ومی

مگر چون برافروزد آتش ز جام
شود کار ما پخته زان خون خام

زمانی ز شغل زمین بگذریم
به مرجان پرورده جان پروریم

فروزنده گردیم چون گل به می
بدان کوره از گل برآریم خوی

زمین را به جرعه معنبر کنیم
به سرشوی شادی گلی‌تر کنیم

پریزادگان بوسه دادند خاک
پریوار هم شاد و هم شرمناک

فروزنده نوشابه در بزم شاه
فروزان‌تر از زهره در صبحگاه

چو شب زیور عنبرین ساز کرد
سر نافهٔ مشک را باز کرد

شه از زلف مشگین آن دلگشای
کمندی برآراست عنبر فشان

مه و مشتری را به مشگین کمند
فرود آورید از سپهر بلند

شب جشن بود آن شب دل‌نواز
پری پیکران چون پری جلوه ساز

مگر کاتشی برفروزند لعل
در آتش نهند از پی شاه نعل

بفرمود شه آتش افروختن
به رسم مغان بوی خوش سوختن

ز باده چنان آتشی پرفروخت
که میخوارگان را در آن رخت سوخت

به رود و می‌و لهوهای دگر
همی برد شب را به شادی بسر

چو شنگرف سودند بر لاجورد
سمور سیه زاد روباه زرد

دگر باره در جنبش آمد نشاط
درآموده شد خسروانی بساط

چمن باز نو شد به شمشاد و سرو
خرامش درآمد به کبک و تذرو

نواگر شدند آن پریچهرگان
نوآیین بود مهر در مهرگان

ز بیجاده گون بادهٔ دل‌فروز
فشاندند بیجاده بر روی روز

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#389 | Posted: 3 Jan 2015 19:32
بخش ۳۴ - بزم اسکندر با نوشابه



بیا ساقی از باده جامی بیار
ز بیجاده گون گل پیامی بیار

رخم را بدان باده چون باده کن
ز بیجاده رنگم چو بیجاده کن

به جشن فریدون و نوروز جم
که شادی سترد از جهان نام غم

جهاندار بنشست بر تخت خویش
نشستند شاهان سرافکنده پیش

نوازندگان می و رود و جام
برآراسته دست مجلس تمام

می نوش و نوشابهٔ چون شکر
عروسان به گردش کمر در کمر

در آن مجلس اسکندر فیلقوس
نکرد التفاتی به چندان عروس

یکی آنکه خود بود پرهیزگار
دگر در حرم کرد نتوان شکار

یکایک همه لشگر از شرم او
نگشتند یک ذره ز آزرم او

هوا سرد و خرگاه خورشید گرم
زمین خشگ و بالین جمشید نرم

برون رفت از چاه دلو آفتاب
به ماهی گرفتن سوی حوض آب

درم بر درم کیسهٔ کوه و شخ
گره بسته چون پشت ماهی ز یخ

دمه دم فروگیر چون چشم گرگ
شده کار گرگینه دوزان بزرگ

سرین گوزن و کفلگاه گور
به پهلوی شیران درآورده زور

کباب‌تر از ران آهوی‌تر
نمک ریخته آب را بر جگر

ز باریدن ابر کافور بار
سمن رسته از دستهای چنار

بنفشه نکرده سر غنچه تیز
چو برگ بهار آسمان برف ریز

درخت گل از باد آبستنی
شکم کرده پر بچه رستنی

دهن ناگشاده لب آبگیر
که آمد لب سبزه را بوی شیر

صبا بلبلان را دریده دهل
ز نامحرمان روی پوشیده گل

شده بلبله بلبل انجمن
چو کبک دری قهقهه در دهن

ز رخسار میخوارگان رنگ می
بهر گوشه‌ای گل برآورده خوی

به عذر شب دوش فرمود شاه
که آتش فروزند در بزمگاه

برآراست از زینت و زر و زیب
چو باغ ارم مجلسی دل‌فریب

درو آتشی چون گل افروخته
گل از رشک آن گلستان سوخته

شده خار از آتش چون زر به دست
نه چون خار زردشتی آتش پرست

به مشکین زکال آتش لاله رنگ
درافتاده چون عکس گوهر به سنگ

به آتش بر آن شوشهٔ مشک سنج
چو مار سیه بر سر چاه گنج

ز بی رحمتی داده پیر مجوس
سواد حبش را به تاراج روس

ز هندوستان آمده جوزنی
بهر جو که زد سوخته خرمنی

مغی ارغوان کشته بر جای جو
بنفشه دروده به وقت درو

سیاهی به مازندران برده مشک
بدل کرده با شوشهٔ زر خشک

ز هندو زنی خانه پر خون شده
همه آبنوسش طبر خون شده

به چین کرده صقلابیی ترکتاز
سموری به برطاسیی کرده باز

بلالی برآورده آواز خوش
صلا داده در روم و خود در حبش

بر آواز او زنگی قیرگون
گشاده ز دل زهره وز دیده خون

دبیری قلم رسته از پشت او
قلمهای مشکین در انگشت او

نشسته جوانمردی اطلس فروش
ز خاکستری پیر زن درع پوش

ز بهر پلاسی رسن تافته
بجای پلاس اطلسی یافته

چو در کوره‌ای مرد اکسیر گر
فرو برده آهن برآورده زر

شراره که اکسیر زر ساخته
ز هر سو به دامن زر انداخته

به خار از بر شعلهٔ آذری
چو بر سرخ گل شعر نیلوفری

سفالی ز ریحان برآراسته
به ریحانی از بیشه‌ها خاسته

نه آتش گل باغ جمشید بود
کلیچه پز خوان خورشید بود

فروزندهٔ گوهر نیک و بد
رفیق مغ و مونس هیربد

شکفته گلی خورد او خار بن
به دیدار تازه به گوهر کهن

ترنم سرای تهی مایگان
پیام آور دیگ همسایگان

ترنگا ترنگی که زد ساز او
به از زند زردشت و آواز او

بدین زندگی آتش زند سوز
بر افروخته شاه گیتی فروز

چو برگ گل سرخ بر شاخ سرو
بر او گاه دراج و گاهی تذرو

ز بسد چناری برافراخته
بر او کبک نالنده چون فاخته

اگر پای بط بر سر آرد چنار
بر او سینهٔ بط زند زیر زار

تن بط بود در خور آبگیر
چو بر آتش آری برآرد نفیر

در آن باغ مرغان به جوش آمده
ز هر یک دگرگون خروش آمده

ستا زن برآورده بانگ سرود
سرودی نوآیین‌تر از صد درود

جگرها به خون در نمک یافته
نمک را ز حسرت جگر تافته

شکر بوزه با نوک دندان دراز
شکر خواره را کرده دندان دراز

کباب تر و بوی افزار خشک
اباهای پرورده با بوی مشک

ز ریچارها آنچه باشد عزیز
ترنج و به و نار و نارنج نیز

مغنی چو زهره به رامشگری
صراحی درخشنده چو مشتری

به گلگون گلابی دلاویزتر
نشانده جهان از جهان درد سر

همه ساز آهنگها نرم خیز
بجز ساز کاهنگ او بود تیز

همه پخته بودند یاران تمام
بجز باده کو در میان بود خام

سکندر ز مستی شده نیم‌خواب
روان آب در چنگ و چنگی در آب

می و مرغ و ریحان و آواز چنگ
بتی تنگ چشم اندر آغوش تنگ

کسی کاین مرادش میسر شود
گرش جو نباشد سکندر شود

به یاد شه آن مشتری پیکران
چو زهره کشیدند رطل گران

چو یک نیمه از روز روشن گذشت
فلک نیمه راه زمین در نوشت

بفرمود شه تا رقیبان گنج
کشند از پی میهمان پای رنج

زر و زیور آرند خروارها
ز سیفور و اطلس شتر بارها

ز جنس حبش خادمی نیز چند
به دیدار نیکو به بالا بلند

بسی نافه مشک و دیبای نغز
کز ایشان فزوده شود هوش و مغز

ز مرد نگینهای با آب و رنگ
در و لعل و فیروزه بی وزن و سنگ

یکی تاج زرین زمرد نگار
برآموده از لؤلؤی شاهوار

پرندی مکلل به یاقوت و در
همه درزش از گرد کافور پر

عماری و اشتر به هرای زر
عماری کشان جمله زرین کمر

چنین زیور نغز گوهر نشان
به نوشابه دادند گوهر کشان

بپوشید نوشابه تشریف شاه
چو تشریف خورشید رخشنده ماه

جداگانه از بهر هر پیکری
بفرمود پرداختن زیوری

به اندازه هر یکی چیز داد
بپوشیدشان بردنی نیز داد

پریچهره با آن پری پیکران
شدند از بسی گنج و گوهر گران

زمین بوسه دادند بر شکر شاه
به خرم دلی برگرفتند راه

ازان کان چو گوهر گرای آمدند
چو گنجی روان باز جای آمدند

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#390 | Posted: 3 Jan 2015 19:34
بخش ۳۵ - رفتن اسکندر به کوه البرز



باید ساقی آن شیر شنگرف گون
که عکسش درآرد به سیماب خون

به من ده که سیماب خون گشته‌ام
به سیماب خون ناخنی رشته‌ام

برآنم من ای همت صبح خیز
که موج سخن را کنم ریز ریز

به زرین سخن گوهر آرم به چنگ
سر زیر دستان درآرم به سنگ

زر آن زور و زهره کی آرد به دست
که دارای دین را کند زیردست

زر از بهر مقصود زیور بود
چو بندش کنی بندی از زر بود

توانگر که باشد زرش زیر خاک
ز دزدان بود روز وشب ترسناک

تهی دست کاندیشهٔ زر کند
تمنای گنجش توانگر کند

چو از زر تمنای زر بیشتر
توانگرتر آنکس که درویش تر

جهان آن جهان شد که درویش راست
که هم خویشتن را و هم خویش راست

شب و روز خوش میخورد بی‌هراس
نه از شحنه بیم و نه از دزد پاس

فراوان خزینه فراوان غمست
کمست انده آن را که دنیا کمست

گزارنده عقد گوهر کشان
خبر داد از آن گوهر زر فشان

که چون کرد سالار جمشید هوش
میی چند بر یاد نوشابه نوش

به ریحان و ریحانی دل‌فروز
بسر برد با خسروان چند روز

یکی روز بنشست بر عزم کار
بساطی برآراست چون نوبهار

حصاری چنان ز انجمن برکشید
که انجم در آن برج شد ناپدید

گرانمایگان سپه را بخواند
گرامی کنان هر یکی را نشاند

شدند انجمن کاردانان دهر
ز فرهنگ شه برگرفتند بهر

شه از قصهٔ آرزوهای خویش
سخنها ز هر دستی آورد پیش

که دوشم چنان در دل آمد هوس
که جز با شما برنیارم نفس

به نیروی رای شما مهتران
جهان را نبینم کران تا کران

سوی روم ازین پیش بودم بسیچ
عنان مرا داد از آن چرخ پیچ

بر آنم که تا جملهٔ مرز و بوم
نگردم نگردد سرم سوی روم

در آباد و ویران نشست آورم
همه ملک عالم به دست آورم

کنم دست پیچی به سنجابیان
زنم سکه بر سیم سقلابیان

به هر بوم و هر کشوری گر زمیست
ببینم که خوشدل کدام آدمیست

از آن خوشدلی بهره یابم مگر
که آهن بر آهن شود کارگر

نخستین خرامش در این کوچگاه
به البرز خواهم برون برد راه

وزان کوچ فرخ درآیم به دشت
ز صحرا به دریا کنم بازگشت

تماشای دریای خزران کنم
ز جرعه بر او گوهر افشان کنم

چو موکب درآرم به دریا کنار
کنم هفته‌ای مرغ و ماهی شکار

ببینم که تا عزم چون آیدم
زمانه کجا رهنمون آیدم

چه گوئید هر یک بر این داستان
که دولت نپیچد سر از راستان

زمین بوسه دادند یکسر سپاه
که تدبیر ما هست تدبیر شاه

کجا او نهد پای ما سر نهیم
ز فرمان او بر سر افسر نهیم

اگر آب و آتش کند جای ما
نگردد ز فرمان او رای ما

گر اندازد از کوه ما را به خاک
بیفتیم و در دل نداریم باک

ز شاه جهان راه برداشتن
ز ما خدمت شاه بگذاشتن

شه آسوده دل شد ز گفتارشان
نوازشگری کرد بسیارشان

بسیچید ره را به آهستگی
گشاد از خزینه در بستگی

غنی کرد گردنکشان را ز گنج
ز گوهر کشی لشگر آمد به رنج

جهاندار چون دید کز گنج و زر
غنیمت کشان را گران گشت سر

در آن پیش بینی خرد پیشه کرد
که لختی ز چشم بد اندیشه کرد

ز بس گنج و گوهر که دربار داشت
بهر جا که شد راه دشوار داشت

به کوه و به صحرا و سختی و رنج
سپاهش به گردون کشیدند گنج

چو در خاطر آمد جهانجوی را
که در چنبر آرد گلین گوی را

زمین را شود میل و منزل شناس
به تری و خشگی رساند قیاس

بداند زمین را که پست و بلند
درازاش چند است و پهناش چند

ز هر داد و بیدادی آگه شود
به راه آرد آن را که از ره شود

فرو شوید از دور بیداد را
رهاند ز خون خلق آزاد را

بهر بیم‌گاهی حصاری کند
ز بهر سرانجام کاری کند

ز دوری در آن ره شد اندیشناک
که دارد ره دور درد و هلاک

نباید که ضایع شود رنج او
شود روزی دشمنان گنج او

سپاه از غنیمت گرانبار دید
بترسید چون گنج بسیار دید

یکی آنکه سیران نکوشند سخت
که ترسند از ایشان ستانند رخت

دگر آنکه ناسیری آید به جنگ
دو دستی زند تیغ بر بوی رنگ

ز فرزانگان الهی پناه
صد و سیزده بود با او براه

همه انجمن ساز و انجم شناس
به تدبیر هر شغل صاحب قیاس

از آن جمله در حضرت شهریار
بلیناس فرزانه بود اختیار

بهر کار ازو چاره درخواستی
کزو کردن چاره برخاستی

ز دشواری را ه وگنجی چنان
سخن راند با کارسنجی چنان

جوابش چنان آمد از پیش بین
که شه گنج پنهان کند در زمین

سپه نیز با شاه فرمان کنند
به ویرانها گنج پنهان کنند

ز بهر گواهی بهر گنجدان
طلسمی کند هریک از خود نشان

بدان تا چو آیند از راه دور
ز هر تیره چاهی برآرند نور

گواهی که بر گنج خویش آورند
نمودار پیشینه پیش آورند

شه این رای را عالم آرای دید
سپه را ملامت در این رای دید

به زیر زمین گنج را جای کرد
طلسمی بر آن گنج بر پای کرد

بفرمود تا هر کرا گنج بود
نهان کرد کز بردنش رنج بود

پراکنده هر یک در آن کوه و دشت
به گل گنج پوشید و خود بازگشت

جدا هر یکی برسر مال خویش
برانگیخت شکلی ز تمثال خویش

چنان بود شب بازی روزگار
که شه را دگرگون شد آموزگار

ز هنجار دیگر درآمد به روم
فرو ماند گنج اندران مرز و بوم

همان لشگرش را ز بس برگ و ساز
بدان گنج پنهان نیامد نیاز

ز بس گنح پیدا که دریافتند
سوی گنج پوشیده نشتافتند

چو در خانه روم کردند جای
ز شغل جهان در کشیدند پای

یکی دیگر سنگین برافراختند
به جمهور طاعتگهش ساختند

همه نسخت گنج‌نامه که بود
به دارنده دیر دادند زود

که تا هرکه اوباشد ایزد پرست
از آن نامه‌ها گنجی آرد به دست

هنوز اندران دیر دیرینه سال
بسی گنجنامه است از آن گنج و مال

کسانی که از راه خدمتگری
کنند آن صنم‌خانه را چاکری

از آن گنج‌نامه دهندش یکی
اگر بیش باشد وگر اندکی

بیایند و آن گنجدان بشکنند
وزان گنج پارنج خود برکنند

مگر داد دولت مرا پای رنج
که پایم فرو رفت ازینسان به گنج

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
صفحه  صفحه 39 از 43:  « پیشین  1  ...  38  39  40  41  42  43  پسین » 
شعر و ادبیات انجمن لوتی / شعر و ادبیات / Collection Of Nezami Poems | مجموعه شعرهای نظامی بالا
جواب شما روی این آیکون کلیک کنید تا به پستی که نقل قول کردید برگردید
رنگ ها  Bold Style  Italic Style  Highlight  Center  List       Image Link  URL Link   
Persian | English
  

 ?
برای دسترسی به این قسمت میبایست عضو انجمن شوید. درصورتیکه هم اکنون عضو انجمن هستید با استفاده از نام کاربری و کلمه عبور وارد انجمن شوید. در صورتیکه عضو نیستید با استفاده از این قسمت عضو شوید.



 
Report Abuse  |  News  |  Rules  |  How To  |  FAQ  |  Moderator List  |  Sexy Pictures Archive  |  Adult Forums  |  Advertise on Looti

Copyright © 2009-2020 Looti.net. Looti.net Forum is not responsible for the content of external sites