تالارها ثبت نام نظرسنجی جستجو موقعیت قوانین آخرین ارسالها   چت روم
شعر و ادبیات

Collection Of Nezami Poems | مجموعه شعرهای نظامی

صفحه  صفحه 36 از 43:  « پیشین  1  ...  35  36  37  ...  42  43  پسین »  
#351 | Posted: 1 Jan 2015 00:35 | Edited By: anything
بخش ۸ - تعلیم خضر در گفتن داستان



بیا ساقی آن ارغوانی شراب
به من ده که تا مست گردم خراب

مگر زان خرابی نوائی زنم
خراباتیان را صلائی زنم

مرا خضر تعلیم گر بود دوش
به رازی که نامه پذیرای گوش

که ای جامگی خوار تدبیر من
ز جام سخن چاشنی گیر من

چو سوسن سر از بندگی تافته
نم از چشمه زندگی یافته

شنیدم که درنامه خسروان
سخن راند خواهی چو آب روان

مشو ناپسندیده را پیش باز
که در پردهٔ کژ نسازند ساز

پسندیدگی کن که باشی عزیز
پسندیدگانت پسندیده نیز

فرو بردن اژدها بی‌درنگ
بی‌انباشتن در دهان نهنگ

از آن خوش‌تر آید جهان‌دیده را
که بیند همی ناپسندیده را

مگوی آنچه دانای پیشینه گفت
که در در نشاید دو سوراخ سفت

مگر در گذرهای اندیشه گیر
که از باز گفتن بود ناگزیر

درین پیشه چون پیشوای نوی
کهن پیشگان را مکن پیروی

چو نیروی بکر آزمائیت هست
به هر بیوه خود را میالای دست

مخور غم به صیدی که ناکرده‌ای
که یخنی بود هر چه ناخورده‌ای

به دشواری آید گهر سوی سنگ
ز سنگش تو آسان کی آری به چنگ

همه چیز ار بنگری لخت لخت
به سختی برون آید از جای سخت

گهر جست نتوان به آسودگی
بود نقره محتاج پالودگی

کسی کو برد برتر و خشک رنج
ز ماهی درم یابد از گاو گنج

کسی کو برد برتر و خشک رنج
ز ماهی درم یابد از گاو گنج

خم نقره خواهی وزرینه طشت
ز خاک عراقت نباید گذشت

زری تا دهستسان و خوارزم و چند
نوندی نه بینی به جز لور کند

به خاری و خزری و گیلی و کرد
به نانباره هر چار هستند خرد

نخیزد ز مازندران جز دو چیز
یکی دیو مردم یکی دیو نیز

نروید گیاهی ز مازندران
که صد نوک زوبین نبینی در آن

عراق دل افروز باد ارجمند
که آوازه فضل ازو شد بلند

از آن گل که او تازه دارد نفس
عرق ریزه‌ای در عراقست و بس

تو نیز آن به ای پیک علوی نژاد
که گرد جهان بر نگردی چو باد

به گوهر کنی تیشه را تیز کن
عروس سخن را شکر ریز کن

تو گوهر من از کان اسکندری
سکندر خود آید به گوهر خری

جهانداری آید خریدار تو
به زودی شود بر فلک کار تو

خریدار چون بر در آرد بها
نشاید ره بیع کردن رها

چو دریا خرد گوهر از کان تنگ
دهد کشتی در به یکباره سنگ

ز دریای او گنج گوهر مپوش
دری میستان گوهری می فروش

میانجی چنان کن برای صواب
که هم سیخ برجا بود هم کباب

چو دلداری خضرم آمد به گوش
دماغ مرا تازه گردید هوش

پذیرا سخن بود شد جایگیر
سخن کز دل آید بود دلپذیر

چو در من گرفت آن نصیحت گری
زبان برگشادم به در دری

نهادم ز هر شیوه هنگامه‌ای
مگر در سخن نو کنم نامه‌ای

در آن حیرت آباد بی‌یاوران
زدم قرعه بر نام نام آوران

هر آیینه کز خاطرش تافتم
خیال سکندر درو یافتم

مبین سرسری سوی آن شهریار
که هم تیغ زن بود و هم تاجدار

گروهیش خوانند صاحب سریر
ولایت ستان بلکه آفاق گیر

گروهی ز دیوان دستور او
به حکمت نبشتند منشور او

گروهی ز پاکی و دین پروری
پذیرا شدندش به پیغمبری

من از هر سه دانه که دانا فشاند
درختی برومند خواهم نشاند

نخستین درپادشائی زنم
دم از کار کشورگشائی زنم

ز حکمت برآرایم آنگه سخن
کنم تازه با رنجهای کهن

به پیغمبری کویم آنگه درش
که خواند خدا نیز پیغمبرش

سه در ساختم هر دری کان گنج
جداگانه بر هر دری برده رنج

بدان هر سه دریا بدان هر سه در
کنم دامن عالم از گنج پر

طرازی نوانگیزم اندر جهان
که خواهد ز هر کشوری نورهان

دریغ آیدم کاین نگارین نورد
بود در سفینه گرفتار گرد

در دولتی کو؟ کزین دستکار
به دیوار او بر نشانم نگار

پرندی چنین زنده‌دارش کنم
ز گرد زمین رستگارش کنم

بدین نامه نامور دیر باز
بمانم بر او نام او را دراز

نشستن‌گهی سازمش زین سریر
که باشد بروجاودان جای گیر

به حرفی مسجل کنم نام او
که ماند درین جنبش آرام او

نه حرفی که عالم زیادش برد
نه باران بشوید نه بادش برد

به شرطی که چون من در این دستگاه
رسانم سرش را به خورشید و ماه

مرا نیز ازو پایگاهی رسد
به اندازه سر کلاهی رسد

ز خورشید روشن توان جست نور
که شد راه سایه ازین کار دور

غلیواژ را با کبوتر چکار
به باز ملک در خور است این شکار

نظامی که نظم دری کار اوست
دری نظم کردن سزاوار اوست

چنان گوید این نامه نغز را
که روشن کند خواندنش مغز را

دل دوستان را بدو نور باد
وزو دیدهٔ دشمنان دور باد

نواگر نوای چکاوک بود
چو دشمن زند تیز ناوک بود

در آن دایره کاین سخن رانده‌ام
درون پرور خویش را خوانده‌ام

که این نامه را نغز و نامی کند
گرامی کنش را گرامی کند

چنان برگشاید پر و بال او
که نیک اختری خیزد از فال او

نشاط اندر آرد به خوانندگان
مفرح رساند به دانندگان

فسرده‌دلان را درآرد به کار
غم آلودگان را شود غمگسار

نوازش کند سینهٔ خسته را
گشایش دهد کار در بسته را

گرش ناتوانی تمنا کند
خدایش به خواندن توانا کند

وگر ناامیدیش گیرد به دست
به دست آورد هر امیدی که هست

هر آنچ از خدا خواستم زین قیاس
خدا داد و بر داده کردم سپاس

همایون‌تر آن شد که این بزمگاه
همایون بود خاصه در بزم شاه



هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#352 | Posted: 1 Jan 2015 12:19
بخش ۹ - ستایش اتابیک اعظم نصرةالدین ابوبکربن محمد



بیا ساقی آن آب یاقوت‌وار
در افکن بدان جام یاقوت بار

سفالینه جامی که می جان اوست
سفالین زمین خاک ریحان اوست

علم برکش ای آفتاب بلند
خرامان شو ای ابر مشگین پرند

بنال ای دل رعد چون کوس شاه
بخند ای لب برق چون صبحگاه

به بار ای هوا قطره ناب را
بگیر ای صدف در کن این آب را

برا ای در از قعر دریای خویش
ز تاج سر شاه کن جای خویش

شهی که آرزومند معراج توست
زمین بوس او درةالتاج توست

سکندر شکوهی که در جمله ساز
شکوه سکندر بدو گشت باز

زمین زنده‌دار آسمان زنده کن
جهان گیر دشمن پراکنده کن

طرفدار مغرب به مردانگی
قدر خان مشرق به فرزانگی

جهان پهلوان نصرةالدین که هست
بر اعدای خود چون فلک چیره‌دست

مخالف پس اندیش و او پیش بین
بداندیش کم مهر و او بیش‌کین

خداوند شمشیر و تخت و کلاه
سه نوبت زن پنج نوبت پناه

به رستم رکابی روان کرده رخش
هم اورنگ پیرای و هم تاج بخش

شهان را ز رسمی که آیین بود
کلید آهنین گنج زرین بود

جز او کاهن تیغ روشن کند
کلید از زر و گنج از آهن کند

چو آب فرات آشکارانواز
چو سرچشمه نیل پنهان گداز

اگر سایه بر آفتاب افکند
در آن چشمهٔ آتش آب افکند

وگر ماه نو را براتی دهد
ز نقص کمالش نجاتی دهد

گر انعام او بر شمارد کسی
بدان تا کند شکر نعمت بسی

ز شکر وی آن نعمت افزون بود
ولی نعمتی بیش از این چون بود

فلک وار با هر که بندد کمر
بر آب افکند چون زمینش سیر

بریزد در آشوب چون میغ او
سر تیغ کوه از سر تیغ او

هر آنچ او نموده گه کارزار
نه رستم نموده نه اسفندیار

صلاح جهان آن شب آمد پدید
که از مولد این صبح صادق دمید

کجا گام زد خنگ پدرام او
زمین یافت سرسبزی از گام او

به هر دایره کو زده ترکتاز
ز پرگار خطش گره کرده باز

بران بقعه کاو بارگی تاخته
زمین گنج قارون برانداخته

بر آن دژ که او رایت انگیخته
سر کوتوال از دژ آویخته

اگر دیگران کاصلشان آدمیست
همه مردمند او همه مردمیست

ندانم کس از مردم روشناس
کزان مردمی نیست بر وی سپاس

ز بس ناز و نعمت کزو رانده‌اند
ولی‌نعمت عالمش خوانده‌اند

اگر مرده‌ای سر آرد ز گور
بگیرد همه شهر و بازار شور

هزاران دل مرده از عدل شاه
شود زنده و خصم ناید به راه

چو عیسی بسی مرده را زنده کرد
به خلقی چنین خلق را بنده کرد

جهان بود چون کان گوهر خراب
به آبادی افتاد ازین آفتاب

زمین دوزخی بود بی کار و کشت
به ابری چنین تازه شد چون بهشت

ز هر نعمتی کایدش نو به نو
دهد بخش خواهندگان جو به جو

به هر نیکوی چون خرد پی‌برد
جهان یاد نیک از جهان کی بود

گر از نخل طوبی رسد در بهشت
به هر کوشکی شاخ عنبر سرشت

رسد شرق تا غرب احسان او
به هر خانه‌ای نعمت خوان او

زهی بارگاهی که چون آفتاب
ز مشرق به مغرب رساند طناب

به کیخسروی نامش افتاده چست
نسب کرده بر کیقبادی درست

به هر وادیی کو عنان تافته
در منه به دامن درم یافته

ز کنجش زمین کیسه بر دوخته
سمن سیم و خیری زر اندوخته

کجا گنج دانی پشیزی در او
که از گنج او نیست چیزی در او

چو از تاج او شد فلک سر بلند
سرش باد از آن تاج فیروزمند

زهی خضر و اسکندر کاینات
که هم ملک داری هم آب حیات

چو اسکندری شاه کشورگشای
چو خضر از ره افتاده را رهنمای

همه چیز داری که آن درخورست
نداری یکی چیز و آن همسرست

چو دریا نگویم گران سایه‌ای
همانا که چون کان گرانمایه‌ای

چو در صید شیران شعار افکنی
به تیری دو پیکر شکار افکنی

چو در جنگ پیلان گشائی کمند
دهی شاه قنوج را پیل بند

اگر شیر گور افکند وقت زور
تو شیر افکنی بلکه بهرام گور

چه دولت که در بند کار تو نیست
چه مقصود کان در کنار تو نیست

بسا گردن سخت کیمخت چرم
که شد چون دوال از رکاب تو نرم

دو شخص ایمنند از تو کایی به جوش
یکی نرم گردن یکی سفته گوش

به عذر از تو بدخواه جان می‌برد
بدین عهد رایت جهان می‌برد

چو برگشت گرد جهان روزگار
ز شش پادشه ماند شش یادگار

کلاه از کیومرث تختگیر
ز جمشید تیغ از فریدون سریر

ز کیخسرو آن جام گیتی نمای
که احکام انجم درو یافت جای

فروزنده آیینهٔ گوهری
نمودار تاریخ اسکندری

همان خاتم لعل بر دوخته
به مهر سلیمانی افروخته

بدین گونه شش چیز در حرف تست
گواه سخن نام شش حرف تست

جز این نیز بینم تو را شش خصال
که بادی برومند ازو ماه و سال

یکی آنکه از گنج آراسته
دهی آرزوهای ناخواسته

دویم مردمی کردن بی قیاس
عوض باز ناجستن از حق‌شناس

سوم دل به شفقت برآراستن
ستمدیده را داد دل خواستن

چهارم علم بر ثریا زدن
چو خورشید لشگر به تنها زدن

همان پنجم از مجرم عذر خواه
ز روی کرم عفو کردن گناه

ششم عهد و پیمان نگهداشتن
وفا داری از یاد نگذاشتن

ز تو شش جهت بی روائی مباد
وز این شش خصالت جدائی مباد

به پرواز ملکت دو شاهین به کار
یکی در خزینه یکی در شکار

دو مار از برای تو توفیر سنج
یکی مار مهره یکی مار گنج

جهان خسروا زیر هفت آسمان
طرفدار پنجم توئی بی گمان

جهان را به فرمان چندین بلاد
ستون در تست ذات العماد

همه شب که مه طوف گردون کند
چراغ ترا روغن افزون کند

همه روز خورشید با تاج زر
به پائین تخت تو بندد کمر

سپارنده پادشاهی به تو
سپرد از جهان هر چه خواهی به تو

بدان داد ملکت که شاهی کنبی
چو داور شوی داد خواهی کنی

که بازی کند بر پریشه زور
نه پیلی نهد پای بر پشت مور

سپاس از خداوند گیتی پناه
که بیشست از این قصه انصاف شاه

به انصاف شه چشم دارم یکی
که بیند در این داستان اندکی

گر افسانه‌ای بیند از کار دور
نه سایه بر او گستراند نه نور

وگر بیند از در در او موج موج
سراینده را سر برآرد به اوج

در این گنجنامه زر از جهان
کلید بسی گنج کردم نهان

کسی کان کلید زر آرد به دست
طلسم بسی گنج داند شکست

وگر گنج پنهان نیارد پدید
شود خرم آخر به زرین کلید

تو دانی که این گوهر نیم سفت
چه گنجینه‌ها دارد اندر نهفت

نشاط از تو دارد گهر سفتنم
سزاوار توست آفرین گفتنم

خرد کاسمان را زمین می‌کند
برین آفرین آفرین می‌کند

چو فرمان چنین آمد از شهریار
که بر نام ما نقش بند این نگار

به گفتار شه مغز را تر کنم
بگفت کان مغز در سر کنم

فرستم عروسی بدان بزمگاه
کزو چشم روشن شود بزم شاه

عروسی چنین شاه را بنده باد
بران فحل آفاق فرخنده باد

به اندازه آنکه نزدیک و دور
چراغ جهان تاب را هست نور

گل باغ شه عالم افروز باد
چراغ شبش مشعل روز باد

دریده دهن بد سگالش چو داغ
زبان سوخته دشمنش چون چراغ

نظامی چو دولت در ایوان او
شب و روز باد آفرین خوان او

ز چشم بد آن کس نیابد گزند
که پیوسته سوزد بر آتش سپند

ز سحر آن سرا را نیابی خراب
که دارد سفالینه‌ای پر سداب

سداب و سپند رقیبان شاه
دعای نظامی است در صبحگاه


هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#353 | Posted: 1 Jan 2015 14:06
بخش ۱۰ - فرو گفتن داستان به طریق ایجاز



بیا ساقی آن راحت‌انگیز روح
بده تا صبوحی کنم در صبوح

صبوحی که بر آب کوثر کنم
حلالست اگر تا به محشر کنم

جهان در بدو نیک پروردنست
بسی نیک و بدهاش در گردنست

شب و روز از این پرده نیلگون
بسی بازی چابک آرد برون

گر آید ز من بازیی دلپذیر
هم از بازی چرخ گردنده گیر

ز نیرنگ این پرده دیر سال
خیالی شدم چون نبازم خیال

برآنم که این پرده خالی کنم
درین پرده جادو خیالی کنم

خیالی برانگیزم از پیکری
که نارد چنان هیچ بازیگری

نخست آنچنان کردم آغاز او
که سوز آورد نغمه ساز او

چنان گفتم از هر چه دیدم شگفت
که دل راه باور شدش برگرفت

حسابی که بود از خرد دوردست
سخن را نکردم بر او پای بست

پراکنده از هر دری دانه‌ای
برآراستم چون صنم خانه‌ای

بنا به اساسی نهادم نخست
که دیوار ان خانه باشد درست

به تقدیم و تأخیر بر من مگیر
که نبود گزارنده را زان گزیر

در ارتنگ این نقش چینی پرند
قلم نیست برمانی نقشبند

چو می‌کردم این داستان را بسیچ
سخن راست رو بود و ره پیچ پیچ

اثرهای آن شاه آفاق گرد
ندیدم نگاریده در یک نورد

سخنها که چون گنج آگنده بود
به هر نسختی در پراکنده بود

ز هر نسخه برداشتم مایه‌ها
برو بستم از نظم پیرایه‌ها

زیادت ز تاریخهای نوی
یهودی و نصرانی و پهلوی

گزیدم ز هر نامه‌ای نغز او
ز هر پوست پرداختم مغز او

زبان در زبان گنج پرداختم
از آن جمله سر جمله‌ای ساختم

ز هر یک زبان هر که آگه بود
زبانش ز بیغاره کوته بود

در آن پرده کز راستی یافتم
سخن را سر زلف بر تافتم

وگر راست خواهی سخنهای راست
نشاید در آرایش نظم خواست

گر آرایش نظم از او کم کنم
به کم مایه بیتش فراهم کنم

همه کردهٔ شاه گیتی خرام
درین یک ورق کاغذ آرم تمام

سکندر که شاه جهان گرد بود
به کار سفر توشه پرورد بود

جهان را همه چارحد گشت و دید
که بی چار حد ملک نتوان خرید

به هر تختگاهی که بنهاد پی
نگهداشت آیین شاهان کی

به جز رسم زردشت آتش پرست
نداد آن دگر رسمها را ز دست

نخستین کس او شد که زیور نهاد
بروم اندرون سکه بر زر نهاد

به فرمان او زرگر چیره دست
طلی‌های زر بر سر نقره بست

خرد نامه‌ها را ز لفظ دری
به یونان زبان کرد کسوت گری

همان نوبت پاس در صبح و شام
ز نوبتگه او برآورد نام

به آیینه شد خلق را رهنمون
ز تاریکی آورد جوهر برون

ز دود از جهان شورش زنگ را
ز دارا ستد تاج و اورنگ را

ز سودای هندو ز صفرای روس
فروشست عالم چو بیت العروس

شد آیینهٔ چینیان رای او
سر تخت کیخسروی جای او

چو عمرش ورق راند بر بیست سال
به شاهنشهی بر دهل زد دوال

دویم ره که بر بیست افزود هفت
به پیغمبری رخت بر بست و رفت

از آن روز کوشد به پیغمبری
نبشتند تاریخ اسکندری

چو بر دین حق دانش‌آموز گشت
چو دولت بر آفاق پیروز گشت

بسی حجت انگیخت بر دین پاک
عمارت بسی کرد بر روی خاک

به هر گردشی گرد پرگار دهر
بنا کرد چندین گرانمایه شهر

ز هندوستان تا به اقصای روم
برانگیخت شهری به هر مرز و بوم

هم او داد زیور سمرقند را
سمرقند نی کان چنان چند را

بنا کرد شهری چو شهر هری
کز آنان کند شهر کردن کری

در و بند اول که در بند یافت
به شرط خرد زان خردمند یافت

ز بلغار بگذر که از کار اوست
به ناگاه اصلش بن غار اوست

همان سد یاجوج ازو شد بلند
که بست آنچنان کوه تا کوه بند

جز این نیز بسیار بنیاد کرد
کزین بیش نتوان از او یاد کرد

چو عزم آمد آن پیکر پاک را
که بخشش کند پیکر خاک را

صلیبی خطی در جهان برکشید
از آن پیش کاید صلیبی پدید

بدان چارگوشه خط اطلسی
برانگیخت اندازهٔ هندسی

یکی نوبتی چارحد بر فراخت
که بر نه فلک پنج نوبت نواخت

به قطب شمالی یکی میخ اوی
به عرض جنوبی دگر بیخ اوی

طنابی ازین سوی مشرق کشید
طنابی دگر زو به مغرب رسید

بدین طول و عرض اندرین کارگاه
که را بود دیگر چنان بارگاه

چو عزم جهان گشتن آغاز کرد
به رشته زدن رشتها ساز کرد

ز فرسنگ و از میل و از مرحله
به دستی زمین را نکردی یله

مساحت گران داشت اندازه گیر
بران شغل بگماشته صد دبیر

رسن بسته اندازه پیدا شده
مقادیر منزل هویدا شده

ز خشکی به هر جا که زد بارگاه
ز منزل به منزل بپیمود راه

وگر راه بر روی دریاش بود
طریق مساحت مهیاش بود

دو کشتی بهم باز پیوسته داشت
میان دو کشتی رسن بسته داشت

یکی را به لنگرگه خویش ماند
یکی را به قدر رسن پیش راند

دگر باره این بسته را پای داد
شتابنده را در سکون جای داد

گه آن را گه این را رسن تاختی
خطر بین کزین سان رسن باختی

بدین گونه مساح منزل شناس
ز ساحل به ساحل گرفتی قیاس

جهان را که از غم به راحت کشید
بدین هندسه در مساحت کشید

زمین را که چندست و ره تا کجاست
ترازوی تدبیر او کرد راست

همان ربع مسکون ازو شد پدید
بدان مسکن از ما که داند رسید

به هر مرز و هر بوم کو راند رخش
از آبادی آن بوم را داد بخش

همه چاره ای کرد در کوه و دشت
چو مرگ آمد از مرگ بیچاره گشت

ز تاریخ آن خسرو تاجدار
به کار آمد اینست که آمد به کار

جز این هر چه در خارش آرد قلم
سبک سنگیی باشد از بیش و کم

چو نظم گزارش بود راه گیر
غلط کرد ره بود ناگزیر

مرا کار با نغز گفتاریست
همه کار من خود غلط کاریست

بلی هر چه ناباورش یافتم
ز تمکین او روی بر تافتم

گزارش چنان کردمش در ضمیر
که خوانندگان را بود دلپذیر

بسی در شگفتی نمودن طواف
عنان سخن را کشد در گزاف

وگر بی‌شگفتی گزاری سخن
ندارد نوی نامه‌های کهن

سخن را به اندازه‌ای دار پاس
که باور توان کردنش در قیاس

سخن گر چو گوهر برآرد فروغ
چو ناباور افتد نماید دروغ

دروغی که ماننده باشد به راست
به از راستی کز درستی جداست

نظامی سبکباش یاران شدند
تو ماندی و غم غمگساران شدند

سکندر شه هفت کشور نماند
نماند کسی چون سکندر نماند

مخور می به تنها بر این طرف جوی
حریفان پیشینه را باز جوی

گر آیند حاضر میت نوش باد
وگر نی حسابت فراموش باد

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#354 | Posted: 1 Jan 2015 14:08
بخش ۱۱ - رغبت نظامی به نظم شرف‌نامه



بیا ساقی از خنب دهقان پیر
میی در قدح ریز چون شهد و شیر

نه آن می‌که آمد به مذهب حرام
میی کاصل مذهب بدو شد تمام

بیا باغبان خرمی ساز کن
گل آمد در باغ را باز کن

نظامی به باغ آمد از شهر بند
بیارای بستان به چینی پرند

ز جعد بنفشه برانگیز تاب
سرنرگس مست برکش ز خواب

لب غنچه را کایدش بوی شیر
ز کام گل سرخ در دم عبیر

سهی سرو را یال برکش فراخ
به قمری خبر ده که سبزست شاخ

یکی مژده ده سوی بلبل به راز
که مهد گل آمد به میخانه باز

ز سیمای سبزه فروشوی گرد
که روشن به شستن شود لاجورد

دل لاله را کامد از خون به جوش
فرو مال و خونی به خاکی بپوش

سرنسترن را زموی سپید
سیاهی ده از سایه مشک بید

لب نارون را می‌آلود کن
به خیری زمین را زراندود کن

سمن را درودی ده از ارغوان
روان کن سوی گلبن آب روان

به نو رستگان چمن باز بین
مکش خط در آن خطه نازنین

به سرسبزی از عشق چون من کسان
سلامی به هر سبزه‌ای می‌رسان

هوا معتدل بوستان دلکش است
هوای دل دوستان زان خوشست

درختان شکفتند بر طرف باغ
برافروخته هر گلی چون چراغ

به مرغ زبان بسته آواز ده
که پرواز پارینه را ساز ده

سراینده کن ناله چنگ را
درآور به رقص این دل تنگ را

سر زلف معشوق را طوق ساز
درافکن بدین گردن آن طوق باز

ریاحین سیراب را دسته بند
برافشان به بالای سرو بلند

از آن سیمگون سکه نوبهار
درم ریز کن بر سر جویبار

به پیرامن برکه آبگیر
ز سوسن بیفکن بساط حریر

در آن بزمه خسروانی خرام
درافکن می خسروانی به جام

به من ده که می خوردن آموختم
خورم خاصه کز تشنگی سوختم

به یاد حریفان غربت گرای
کز ایشان نبینم یکی را به جای

چو دوران ما هم نماند بسی
خورد نیز بر یاد ما هر کسی

به فصلی چنین فرخ و سازمند
به بستان شدم زیر سرو بلند

ز بوی گل و سایهٔ سرو بن
به بلبل درآمد نشاط سخن

به گل چیدن آمد عروسی به باغ
فروزنده روئی چو روشن چراغ

سر زلف در عطف دان‌کشان
ز چهره گل از خنده شکر فشان

رخی چون گل و بر گل آورده خوی
به من داد جامی پر از شیر و می

که بر یاد شاه جهان نوش کن
جز این هر چه داری فراموش کن

نشستم همی با جهاندیدگان
زدم دلستان پسندیدگان

به چندین سخنهای زیبا و نغز
که پالودم از چشمه خون و مغز

هنوزم زبان از سخن سیر نیست
چو بازو بود باک شمشیر نیست

بسی گنجهای کهن ساختم
درو نکته‌های نو انداختم

سوی مخزن آوردم اول بسیچ
که سستی نکردم در آن کار هیچ

وزو چرب و شیرینی انگیختم
به شیرین و خسرو درآمیختم

وز آنجا سرا پرده بیرون زدم
در عشق لیلی و مجنون زدم

وزین قصه چون باز پرداختم
سوی هفت پیکر فرس تاختم

کنون بر بساط سخن پروری
زنم کوس اقبال اسکندری

سخن رانم از فرو فرهنگ او
برافرازم اکلیل و اورنگ او

پس از دورهائی که بگذشت پیش
کنم زندش از آب حیوان خویش

سکندر که راه معانی گرفت
پی چشمهٔ زندگانی گرفت

مگر دید کز راه فرخندگی
شود زنده از چشمهٔ زندگی

سوی چشمهٔ زندگی راه جست
کنون یافت آن چشمه کانگاه جست

چنین زد مثل شاه گویندگان
که یابندگانند جویندگان

نظامی چو می‌با سکندر خوری
نگهدار ادب تاز خود برخوری

چو همخوان خضری برین طرف جوی
به هفتاد و هفت آب لب را بشوی



هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#355 | Posted: 1 Jan 2015 14:15
بخش ۱۲ - آغاز داستان و نسب اسکندر



بیا ساقی آن آب حیوان گوار
به دولت سرای سکندر سپار

که تا دولتش بوسه بر سر دهد
به میراث خوار سکندر دهد

گزارنده نامه خسروی
چنین داد نظم سخن را نوی

که از جمله تاجداران روم
جوان دولتی بود از آن مرز و بوم

شهی نامور نام او فیلقوس
پذیرای فرمان او روم و روس

به یونان زمین بود مأوای او
به مقدونیه خاص‌تر جای او

نو آیین‌ترین شاه آفاق بود
نوا زادهٔ عیص اسحق بود

چنان دادگر بود کز داد خویش
دم گرگ را بست بر پای میش

گلوی ستم را بدان سان فشرد
که دارا بدان داوری رشک برد

سبق جست بر وی به شمشیر و تاج
فرستاد کس تا فرستد خراج

شه روم را بود رایی درست
رضا جست و با او خصومت نجست

کسی را که دولت کند یاوری
که یارد که با او کند داوری

فرستاد چندان بدو گنج و مال
کزو دور شد مالش بد سگال

بدان خرج خشنود شد شاه روم
ز سوزنده آتش نگهداشت موم

چو فتح سکندر در آمد به کار
دگرگونه شد گردش روزگار

نه دولت نه دنیا به دارا گذاشت
سنان را سر از سنگ خارا گذاشت

در این داستان داوریها بسیست
مرا گوش بر گفتهٔ هر کسیست

چنین آمد از هوشیاران روم
که زاهد زنی بود از آن مرز و بوم

به آبستنی روز بیچاره گشت
ز شهر وز شوی خود آواره گشت

چو تنگ آمدش وقت بار افکنی
برو سخت شد درد آبستنی

به ویرانهٔ بار بنهاد و مرد
غم طفل می‌خورد و جان می‌سپرد

که گوئی که پرورد خواهد تو را
کدامین دده خورد خواهد تو را

وز این بی خبر بد که پروردگار
چگونه ورا پرورد وقت کار

چه گنجینه‌ها زیر بارش کشند
چه اقبالها در کنارش کشند

چو زن مرد و آن طفل بی کس بماند
کس بی کسانش به جائی رساند

که ملک جهان را ز فرهنگ ورای
شد از قاف تا قاف کشور گشای

ملک فیلقوس از تماشای دشت
شکار افکنان سوی آن زن گذشت

زنی دیده مرده بدان رهگذر
به بالین او طفلی آورده سر

ز بی شیری انگشت خود می‌مزید
به مادر بر انگشت خود می‌گزید

بفرمود تا چاکران تاختند
به کار زن مرده پرداختند

ز خاک ره آن طفل را برگرفت
فرو ماند از آن روز بازی شگفت

ببرد و بپرورد و بنواختش
پس از خود ولیعهد خود ساختش

دگرگونه دهقان آزر پرست
به دارا کند نسل او باز بست

ز تاریخها چون گرفتم قیاس
هم از نامه مرد ایزد شناس

در آن هر دو گفتار چستی نبود
گزافه سخن را درستی نبود

درست آن شد از گفتهٔ هر دیار
که از فیلقوس آمد آن شهریار

دگر گفتها چون عیاری نداشت
سخنگو بر آن اختیاری نداشت

چنین گوید آن پیر دیرینه سال
ز تاریخ شاهان پیشینه حال

که در بزم خاص ملک فیلقوس
بتی بود پاکیزه و نوعروس

به دیدن همایون به بالا بلند
به ابرو کمانکش به گیسو کمند

چو سروی که پیدا کند در چمن
ز گیسو بنفشه ز عارض سمن

جمالی چو در نیم‌روز آفتاب
کرشمه کنان نرگسی نیم خواب

سر زلف بیچان چو مشک سیاه
وزو مشگبو گشته مشکوی شاه

بر آن ماه‌رو شه چنان مهربان
که جز یاد او نامدش بر زبان

به مهرش شبی شاه در برگرفت
ز خرمای شه نخلین برگرفت

شد از ابر نیسان صدف باردار
پدیدار شد لؤلؤ شاهسوار

چو نه مه برآمد بر آبستنی
به جنبش درآمد رگ رستنی

به وقت ولادت بفرمود شاه
که دانا کند سوی اختر نگاه

ز راز نهفته نشانش دهد
وز آن جنبش آرام جانش دهد

شناسندگان برگرفتند ساز
ز دور فلک باز جستند راز

به سیر سپهر انجمن ساختند
ترازوی انجم برافراختند

اسد بود طالع خداوند زور
کزو دیدهٔ دشمنان گشت کور

شرف یافته آفتاب از حمل
گراینده از علم سوی عمل

عطارد به جوزا برون تاخته
مه و زهره در ثور جا ساخته

بر آراسته قوس را مشتری
زحل در ترازو به بازیگری

ششم خانه را کرده بهرام جای
چو خدمتگران گشته خدمت نمای

چنین طالعی کامد آن نور ازو
چه گویم زهی چشم بد دور ازو

چو زاد آن گرامی به فالی چنین
برافروخت باغ از نهالی چنین

در احکام هفت اختر آمد پدید
که دنیا بدو داد خواهد کلید

از آن فرخی مرد اخترشناس
خبر داد تا کرد خسرو سپاس

شه از مهر فرزند پیروز بخت
در گنج بگشاد و برشد به تخت

به شادی گرائید از اندوه رنج
به خواهندگان داد بسیار گنج

به پیروزی آن می مشگبوی
می و مشگ می‌ریخت بر طرف جوی

چو شد ناز پرورده آن شاخ سرو
خرامنده شد چون خرامان تذرو

شد از چنبر مهد میدان گرای
ز گهواره در مرکب آورد پای

کمان خواست از دایه و چوبه تیر
گهی کاغذش برهدف گه حریر

چو شد رسته‌تر کار شمشیر کرد
ز شیر افکنی جنگ با شیر کرد

وز آن پس نشاط سواری گرفت
پی شاهی و شهریاری گرفت

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#356 | Posted: 1 Jan 2015 14:17
بخش ۱۳ - دانش آموختن اسکندر از نقوماجس حکیم پدر ارسطو



بیا ساقی آن راح ریحان سرشت
به من ده که بر یادم آمد بهشت

مگر ز آن می آباد کشتی شوم
وگر غرقه گردم بهشتی شوم

خوشا روزگارا که دارد کسی
که بازار حرصش نباشد بسی

به قدر بسندش یساری بود
کند کاری ار مرد کاری بود

جهان می‌گذارد به خوشخوارگی
به اندازه دارد تک بارگی

نه بذلی که طوفان برآرد ز مال
نه صرفی که سختی درآرد به حال

همه سختی از بستگی لازمست
چو در بشکنی خانه پر هیزم است

چنان زی کزان زیستن سالیان
تو را سود و کس را نباشد زیان

گزارنده درج دهقان نورد
گزارندگان را چنین یاد کرد

که چون شاه یونان ملک فیلقوس
برآراست ملک جهان چون عروس

به فرزانه فرزند شد سر بلند
که فرخ بود گوهر ارجمند

چو فرزند خود را خردمند یافت
شد ایمن که شایسته فرزند یافت

ندارد پدر هیچ بایسته‌تر
ز فرزند شایسته شایسته‌تر

نشاندش به دانش در آموختن
که گوهر شود سنگ از افروختن

نقوماجس آنکو خردمند بود
ارسطوی داناش فرزند بود

به آموزگاری برو رنج برد
بیاموختش آنچه نتوان شمرد

ادبهای شاهی هنرهای نغز
که نیروی دل باشد و نور مغز

ز هر دانشی کو بود در قیاس
وزو گردد اندیشه معنی شناس

برآراست آن گوهر پاک را
چو انجم که آراید افلاک را

خبر دادش از هر چه در پرده بود
کسی کم چنان طفل پرورده بود

همه ساله شهزاده تیزهوش
به جز علم را ره ندادی به گوش

به باریک بینی چو بشتافتی
سخن‌های باریک دریافتی

ارسطو که هم‌درس شهزاده بود
به خدمتگری دل به دو داده بود

هر آنچ از پدر مایه اندوختی
گزارش کنان دروی آموختی

چو استاد دانا به فرهنگ ورای
ملک زاده را دید بر گنج پای

به تعلیم او بیشتر برد رنج
که خوش‌دل کند مرد را پاس گنج

چو منشور اقبال او خواند پیش
درو بست عنوان فرزند خویش

به روزی که طالع پذیرنده بود
نگین سخن مهر گیرنده بود

به شهزاده بسپرد فرزند را
به پیمان در افزود سوگند را

که چون سر براری به چرخ بلند
ز مکتب به میدان جهانی سمند

سر دشمنان بر زمین آوری
جهان زیر مهر نگین آوری

همایون کنی تخت را زیر تاج
فرستندت از هفت کشور خراج

بر آفاق کشور خدائی کنی
جهان در جهان پادشائی کنی

به یاد آری این درس و تعلیم را
پرستش نسازی زر و سیم را

نظر بر نداری ز فرزند من
به جای آوری حق پیوند من

به دستوری او شوی شغل سنج
که دستور دانا به از تیغ و گنج

تو را دولت او را هنر یاور است
هنرمند با دولتی در خور است

هنر هر کجا یافت قدری تمام
به دولت خدائی برآورد نام

همان دولتی کارجمندی گرفت
ز رای بلندان بلندی گرفت

چو خواهی که بر مه رسانی سریر
ازین نردبان باشدت ناگزیر

ملک زاده با او بهم داد دست
به پذرفتگاری بر آن عهد بست

که شاهی چو بر من کند شغل راست
وزیر او بود بر من ایزد گواست

نتابم سر از رأی و پیمان او
نبندم کمر جز به فرمان او

سرانجام کاقبال یاری نمود
برآن عهد شاه استواری نمود

چو استاد دانست کان طفل خرد
بخواهد ز گردنکشان گوی برد

از آن هندسی حرف شکلی کشید
که مغلوب و غالب درو شد پدید

بدو داد کین حرف را وقت کار
به نام خود و خصم خود برشمار

اگر غالب از دایره نام توست
شمار ظفر در سرانجام توست

وگر ز آنکه ناغالبی در قیاس
ز غالب‌تر از خویشتن در هراس

شه آن حرف بستد ز دانای پیر
شد آن داوری پیش او دلپذیر

چو هر وقت کان حرف بنگاشتی
ز پیروزی خود خبر داشتی

بر اینگونه می‌زیست بارای و هوش
ز هر دانش آورده دیگی به جوش

هم او همتی زیرک اندیش داشت
هم اندیشه زیرکان بیش داشت

به فرمان کار آگهان کار کرد
بدین آگهی بخت را یار کرد

هنر پیشه فرزند استاد او
که هم‌درس او بود و هم‌زاد او

عجب مهربان بود بر مرزبان
دل مرزبان هم بدو مهربان

نکردی یکی مرغ بر بابزن
کارسطو نبودی بر آن رای زن

نجستی ز تدبیر او دوریی
بهر کار ازو خواست دستوریی

چو پرگار چرخ از بر کوه و دشت
برین دایره مدتی چند گشت

ملک فیلقوس از جهان رخت برد
جهان را به شاهنشه نو سپرد

جهان چیست بگذر ز نیرنگ او
رهائی به چنگ آور از چنگ او

درختی است شش پهلو و چاربیخ
تنی چند را بسته بر چار میخ

یکایک ورقهای ما زین درخت
به زیر اوفتد چون وزد باد سخت

مقیمی نبینی درین باغ کس
تماشا کند هر یکی یک نفس

در او هر دمی نوبری می‌رسد
یکی می‌رود دیگری می‌رسد

جهان کام و ناکام خواهی سپرد
به خود کامگی پی چه خواهی فشرد

درین چارسو هیچ هنگامه نیست
که کیسه بر مرد خودکامه نیست

به دام جهان هستی از وام او
بده وام او رستی از دام او

شبی نعلبندی و پالانگری
حق خویشتن خواستند از خری

خر از پای رنجیده و پشت ریش
بیفکندشان نعل و پالان به پیش

چو از وام‌داری خر آزاد گشت
بر آسود و از خویشتن شاد گشت

تو نیز ای به خاکی شده گردناگ
بده وام و بیرون چه از گرد و خاک

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#357 | Posted: 1 Jan 2015 14:26
بخش ۱۴ - پادشاهی اسکندر به جای پدر



بیا ساقی از خود رهائیم ده
ز رخشنده می روشنائیم ده

میی کو ز محنت رهائی دهد
به آزردگان مومیائی دهد

سخن سنجی آمد ترازو به دست
درست زر اندود را می‌شکست

تصرف در آن سکه بگذاشتم
کزان سیم در زر خبر داشتم

گر انگشت من حرف‌گیری کند
ندانم کسی کو دبیری کند

ولی تا قوی دست شد پشت من
نشد حرف گیر کس انگشت من

نبینم به بدخواهی اندر کسی
که من نیز بدخواه دارم بسی

ره من همه زهر نوشیدنست
هنر جستم و عیب پوشیدنست

بدان ره که خود را نمودم نخست
قدم داشتم تابه آخر درست

دباغت چنان دادم این چرم را
که برتابد آسیب و آزرم را

چنان خواهم از پاک پروردگار
کزین ره نگردم سرانجام کار

گزارای نقش گزارش پذیر
که نقش از گزارش ندارد گزیر

چنین نقش بندد که چون شاه روم
به ملک جهان نقش برزد به موم

ولایت ز عدلش پر آوازه گشت
بدو تاج و تخت پدر تازه گشت

همان رسمها کز پدر دیده بود
نمود آنچه رایش پسندیده بود

همان عهد دیرینه برجای داشت
علمهای پیشینه بر پای داشت

به دارا همان گنج زر می‌سپرد
بران عهد پیشینه پی می‌فشرد

ز فرمانبران ملک فیلقوس
نشد کس در آن شغل با وی شموش

که بود از پدر دوست انگیزتر
به دشمن کشی تیغ او تیزتر

چنان شد که با زور بازوی او
نچربید کس در ترازوی او

چو در زور پیچیدی اندام را
گره برزدی گوش ضرغام را

کباده ز چرخه کمان ساختی
بهر گشتنی تیری انداختی

به نخجیر گه شیری کردی شکار
ز گور و گوزنش نرفتی شمار

ربود از دلیران تواناتری
سر زیرکان شد به داناتری

چو خطش قلم راند بر آفتاب
یکی جدول انگیخت از مشک ناب

فلک زان خط جدول انگیخته
سواد حبش را ورق ریخته

حساب جهانگیری آورد پیش
جهان را زبون دید در دست خویش

همش هوش دل بود و هم زوردست
بدین هر دو بر تخت شاید نشست

به هر کاری کو جست نام آوری
در آن کار دادش فلک یاوری

همه روم از آن سرو نوخاسته
به ریحان سرسبزی آراسته

ازو بسته نقشی به هر خانه‌ای
رسیده به هر کشور افسانه‌ای

گهی راز با انجمن می‌نهاد
گه از راز انجم گره می‌گشاد

به انبوه می با جوانان گرفت
به خلوت پی کار دانان گرفت

نه آن کرد با مردم از مردمی
که آید در اندیشهٔ آدمی

به آزردن کس نیاورد رای
برون از خط عدل ننهاد پای

به بازارگانان رها کرد باج
نجست از مقیمان شهری خراج

ز دیوان دهقان قلم برگرفت
به بی‌مایگان هم درم درگرفت

عمارت همی کرد و زر می‌فشاند
همه خار می‌کند و گل می‌نشاند

به هر ناحیت نام داغش کشید
به مصر و حبس بوی باغش کشید

گشاده دو دستش چو روشن درخش
یکی تیغ زن شد یکی تاج بخش

ترازو خود آن به که دارد دو سر
یکی جای آهن یکی جای زر

هر آن کار اقبال را درخورست
به آهن چو آهن به زر چون زرست

چنان دادگر شد که هر مرز و بوم
زدی داستان کای خوشا مرز روم

ارسطو که دستور درگاه بود
به هر نیک و بد محرم شاه بود

سکندر به تدبیر دانا وزیر
به کم روزگاری شد آفاق گیر

وزیری چنین شهریاری چنان
جهان چون نگیرد قراری چنان

همه کار شاهان گیتی نکوه
ز رای وزیران پذیرد شکوه

ملک شاه و محمود و نوشیروان
که بردند گوی از همه خسروان

پذیرای پند وزیران شدند
که از جملهٔ دور گیران شدند

شه ما که بدخواه را کرد خرد
برای وزیر از جهان گوی برد

مرا و تو را گه شود پای سست
تن شاه باید که ماند درست

مبادا که شه را رسد پای لغز
که گردد سر ملک شوریده مغز

چو باشد کند چشم بد بازیی
کند دیو بافتنه دم سازیی

جهان دادخواهست و شه دادگیر
ز داور نباشد جهان را گزیر

جهان را به صاحب جهان نور باد
وزین داوری چشم بد دور باد

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#358 | Posted: 1 Jan 2015 14:28
بخش ۱۵ - تظلم مصریان از زنگیان پیش اسکندر



بیا ساقی آن شربت جانفزای
به من ده که دارم غمی جانگزای

مگر چون بدان شربت آرم نشاط
غمی چند را در نوردم بساط

چو صبح از دم گرگ برزد زبان
به خفتن درآمد سگ پاسبان

خروس غنوده فرو کوفت بال
دهل زن بزد بر تبیره دوال

من از خواب آسوده برخاستم
به جوهر کشی خاطر آراستم

طلبکار گوهر که کانی کند
به پندار امید جانی کند

به خوناب لعلی که آرد به چنگ
ستیزه کند با دل خاره سنگ

چه پنداری ای مرد آسان نیوش
که آسان پر از در توانکرد گوش

گر انجیر خور مرغ بودی فراخ
نبودی یک انجیر بر هیچ شاخ

گزارنده پیکر این پرند
گزارش چنین کرد با نقشبند

که چون بامدادان چراغ سپهر
جمال جهان را برافروخت چهر

به جلوه برآورد خورشید دست
عروسانه بر کرسی زر نشست

سکندر به آیین شاهان پیش
بر آراست بزمی در ایوان خویش

غلامان گل‌چهره دلربای
کمر بر کمر گرد تختش به پای

گهی باده می‌خورد بر یاد کی
گهی گنج می‌ریخت بر باد می

نشسته چنین چون یکی چشمه نور
که آواز داد آمد از راه دور

خبر برد صاحب خبر نزد شاه
که مشتی ستمدیدهٔ دادخواه

تظلم زنانند بر شاه روم
که بر مصریان تنگ شد مرز و بوم

رسیدند چندان سیاهان زنگ
که شد در بیابان گذرگاه تنگ

سواد جهان را چنان در نبشت
که سودا در آند در آن کوه و دشت

بیابانیانی چو قطران سیاه
از آن بیش کاندر بیابان گیاه

چو کوسه همه پیر کودک سرشت
به خوبی روند ار چه هستند زشت

نه روئی که پیدا کند شرمشان
نه بر هیچکس مهر و آزرمشان

همه آدمی خوار و مردم گزای
ندارد در این داوری مصر پای

گر آید به یارگیری شهریار
وگر نی به تاراج رفت آن دیار

نه مصر و نه افرنجه ماند نه روم
گدازند از آن کوه آتش چو موم

ز جمعی چنین دل پراکنده‌ایم
دگر حکم شه راست ما بنده‌ایم

شه دادگر داور دین پناه
چو دانست کاورد زنگی سپاه

هراسان شد از لشگر بی قیاس
نباید که دانا بود بی هزاس

ارسطوی بیدار دل را بخواند
وزین در بسی قصه با او براند

وزیر خردمند پیروز رای
به پیروزی شاه شد رهنمای

که برخیز و بخت آزمائی بکن
هلاک چنان اژدهائی بکن

برآید مگر کاری از دست شاه
که شه را قوی‌تر کند پایگاه

شود مصر و آن ناحیت رام او
برآید به مردانگی نام او

دگر دشمنان را درآرد به خاک
شود دوست پیروز و دشمن هلاک

سکندر به دستوری رهنمون
ز مقدونیه برد رایت برون

یکی لشگر انگیخت کز ترک و تیغ
فروزنده برقش برآمد به میغ

ز دریا سوی خشگی آورد رای
دلیلش سوی مصر شد رهنمای

همه مصریان شهری و لشگری
پذیره شدندش به نیک اختری

بفرمود شه کز لب رود نیل
کند لشگرش سوی صحرا رحیل

به پرخاش زنگی شتابان شدند
دو اسبه به سوی بیابان شدند

دلیران به صحرا کشیدند رخت
به کین خواه زنگی کمر کرده سخت

چو زنگی خبر یافت کامد سپاه
جهان گشت بر چشم زنگی سیاه

دو لشگر برابر شد آراسته
شد آزرمها پاک برخاسته

ز نعل سمندان پولاد میخ
زمین را ز جنبش برافتاد بیخ

ز بس نعره کامد برون از کمین
فرود اوفتاد آسمان بر زمین

ز گرز گران سنگ چالش گران
شده ماهی و گاو را سر گران

ز شوریدن بانگ چون رستخیر
به وحش بیابان درآمد گریز

چو بر جنگ شد ساخته سازشان
گریزنده شد دیو از آوازشان

به جایی گرفتند جای نبرد
که گرما ز مردم بر آورد گرد

زمینی ز گوگرد بی آب تر
هوائی ز دوزخ جگر تاب‌تر

ز تنین به غور آمده غارها
در او فتنه را روز بازارها

در آن جای غولان وطن ساختند
چو غولان به هر گوشه می‌تاختند

چو گوهر فرو برد گاو زمین
برون جست شیر سیاه از کمین

برآفاق شد گاو گردون دلیر
برآمد ستاره چو دندان شیر

شب از ناف خود عطرسائی گشاد
جهان زیور روشنائی نهاد

برون شد یزک دار دشمن شناس
یتاقی کمر بست بر جای پاس

ستاره درآمد به تابندگی
برآسود خلق از شتابندگی

به یک جای هم روم و هم زنگبار
فرومانده زنگی و رومی ز کار

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#359 | Posted: 1 Jan 2015 14:31
بخش ۱۶ - پیکار اسکندر با لشگر زنگبار



بیا ساقی آن می‌که رومی وشست
به من ده که طبعم چو زنگی خوشست

مگر با من این بی محابا پلنگ
چو رومی و زنگی نباشد دو رنگ

فریبنده راهی شد این راه دور
که بر چرخ هفتم توان دید نور

درین ره فرشته زره می‌رود
که آید یکی دیو و ده می‌رود

به معیار این چارسو رهروی
نسنجد دو جو تا ندزدد جوی

قراضه قراضه رباید نخست
ربایند ازو چون که گردد درست

بجو می‌ستاند ز دهقان پیر
به من می‌فرستند به دیوان میر

ز من رخت این همرهان دور باد
زبانم بر این نکته معذور باد

از این آشنایان بیگانه خوی
دوروئی نگر یک زبانی مجوی

دو سوراخ چون رو به حیله ساز
یکی سوی شهوت یکی سوی آز

ولیکن چو کژدم به هنگام هوش
نه سوراخ دیده نه سوراخ گوش

گزارش گر رازهای نهفت
ز تاریخ دهقان چنین باز گفت

که چون شاه چین زین برابرش نهاد
فلک نعل زنگی بر آتش نهاد

سپهر از کمین مهر بیرون جهاند
ستاره ز کف مهره بیرون فشاند

جهان از دلیران لشکر شکن
کشیده چو انجم بسی انجمن

از آیینه پیل و زنگ شتر
صدف را شبه رست بر جای در

ز پویه که پی بر زمین می‌فشرد
در اندام گاو استخوان گشت خرد

شه روم رسم کیان تازه کرد
ز نوبت جهان را پرآوازه کرد

بر آراست لشگر به آیین روم
چو آرایش نقش بر مهر موم

ز رومی تنی بود بس مهربان
زبان آوری آگه از هر زبان

دلیر و سخنگوی و دانش پرست
به تیر و به شمشیر گستاخ دست

کشیده دمش طوطیان را به دام
سخن پروری طوطیا نوش نام

به شیرین سخن‌های مردم فریب
ربوده نیوشندگان را شکیب

ندیم سکندر به بی گاه و گاه
محاسب در احکام خورشید و ماه

سکندر به حکم پیام آوری
بر خویش خواندش به نام آوری

بفرمود تا هیچ نارد درنگ
شتابان شود سوی سالار زنگ

رساند بدو بیم شمشیر شاه
مگر بشنود باز گردد ز راه

به زنگی زبان رهنمونی کند
که آهن در آتش زبونی کند

جوانمرد گل‌چهره چون سرو بن
ز رومی به زنگی رساند این سخن

که دارنده تاج و شمشیر و تخت
روان کرد رایت به نیروی بخت

جوان دولت و تیز و گردنکشست
گه خشم سوزنده چون آتشست

چو بر شاه آهو کشد چرم گور
بدوزد سر مور بر پای مور

چنان به که با او مدارا کنی
بنالی و عذر آشکارا کنی

نباید که آن آتش آید به تاب
که ننشیند آنگه به دریای آب

به مهرش روان باید آراستن
مبارک نشد کین ازو خواستن

جهانش گه صلح و جنگ آزمود
ز جنگش زیان دید و از صلح سود

شه زنگ چون گوش کرد آن سخن
بپیچید بر خود چو مار کهن

دماغش ز گرمی برآمد به جوش
برآورد چون رعد غران خروش

بفرمود تا طوطیا نوش را
کشند و برنداز تنش هوش را

ربودنش آن دیوساران ز جای
چو که برگ را مهرهٔ کهربای

بریدند در طشت زرین سرش
به خون غرقه شد نازنین پیکرش

چو پرخون شد آن طشت زرین چه کرد
بخوردش چو آبی و آبی نخورد

کسانی که بودند با او به راه
شدند آب در دیده نزدیک شاه

نمودند کان رومی خوب چهر
چه بد دید از آن زنگی سرد مهر

شه از بهر آن سرو شمشاد رنگ
چنان سوخت کز تاب آتش خدنگ

به خون ریختن شد دل انگیخته
ز خون چنان بی گنه ریخته

شد از رومیان رنگ یکبارگی
که دیدند از آنگونه خونخوارگی

سیاهان ازان کار دندان سفید
ز خنده لب رومیان ناامید

شب آن به که پوشیده دندان بود
که آن لحظه میرد که خندان بود

سکندر به آهستگی یک دو روز
گذشت از سر خشم اندیشه سوز

شباهنگ چون برزد از کوه دود
برآهنگ شب مرغ دستان نمود

برآویخت هندوی چرخ از کمر
به هارونی شب حرسهای زر

جلاجل زنان گفت هارون شاه
که شه تاجور باد و دشمن تباه

طلایه برون شد بره داشتن
یتاقی به نوبت نگه داشتن

دگر روز کاورد گردون شتاب
برون زد سر از کنج کوه آفتاب

بغرید کوس از در شهریار
جهان شد ز بانگ جرس بی‌قرار

تبیره زن از خارش چرم خام
لبیشه درافکند شب را به کام

در آمد به شورش دم گاو دم
به خمبک زدن خام روئینه خم

ترازوی پولاد سنجان به میل
ز کفه به کفه همی راند سیل

سنان سرخشت خفتان شکاف
برون رفت از فلکه پشت و ناف

ز قاروره و یاسج و بید برگ
قواره قواره شده درع و ترک

زهرین حمله زهرای تیغ
شده آب خون در دل تند میغ

چو لشگر به لشگر درآورد روی
مبارز برون آمد از هر دو سوی

بسی یک به دیگر درآویختند
بسی خون بناورد گه ریختند

سبق برد بر لشگر روم زنگ
چو بر گور پی بر کشیده پلنگ

خرابی درآورد زنگی به روم
ز هر بوم افغان برآورد بوم

که رومی بترسید از آن پیش خورد
که با طوطیا نوش زنگی چه کرد
.
.
.

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
#360 | Posted: 1 Jan 2015 14:34 | Edited By: anything
ادامه بخش ۱۶ ...



درافکند خون دلاور به جام
بخورد از سر خامی آن خون خام

چو زنگی نمود آنچنان بازیی
ز رومی نیامد عنان تازیی

بدانست سالار لشگر شناس
که در رومی از زنگی آمد هراس

چو لشگر هراسان شود در ستیز
سگالش نسازد مگر بر گریز

وزیر خردمند را خواند پیش
خبر دادش از راز پنهان خویش

که بددل شدند این سپاه دلیر
ز شمشیر ناخورده گشتند سیر

به لشگر توان کردن این کارزار
به تنها چه برخیزد از یک سوار

ز خون خوردن طوطیا نوش گرد
همه لشگر از بیم خواهند مرد

کند هر یک آیین ترس آشکار
نیابد ز ترسندگان هیچ کار

چو بد دل شد این لشگر جنگجوی
بیار آب و دست از دلیری بشوی

همان زنگیان چیره دستی کنند
چو پیلان آشفته مستی کنند

چه دستان توان آوریدن به دست
کزان زنگیان را درآید شکست

برانداز رایی که یاری دهد
ازین وحشتم رستگاری دهد

جهاندیده دستور فریاد رس
گشاد از سر کاردانی نفس

که شاها خرد رهنمون تو باد
ظفر یار و دشمن زبون تو باد

جهان داور آفرینش پناه
پناه تو باد ای جهانگیر شاه

به هر جا که روی آری از کوه و دشت
بهی بادت از چرخ پیروز گشت

سیاهان که ماران مردم زنند
نه مردم همانا که اهریمنند

اگر رومی اندیشد از جنگ زنگ
عجب نیست کاین ماهیست آن نهنگ

ز مردم کشی ترس باشد بسی
ز مردم خوری چون نترسد کسی

گر آزرم خواهیم از این سگدلان
نخوانندمان عاقلان عاقلان

وگر جای خالی کنیم از نبرد
ز گیتی برآرند یکباره گرد

بلی گر زما داشتندی هراس
میانجی برایشان نهادی سپاس

میانجی که باشد که بس بیهشند
وگر راست خواهی میانجی کشند

یکی چاره باید برانداختن
به تزویر مردم خوری ساختن

گرفتن تنی چند زنگی ز راه
گرفتار کردن در این بارگاه

نشستن تو را خامش و خشمناک
درانداختن زنگیان را به خاک

یکی را سر از تن بریدن به درد
به مطبخ فرستادن از بهر خورد

به زنگی زبان گفتن این را بشوی
بپز تا خورد خسرو نامجوی

بفرمای تا مطبخی در نهفت
نهد جفته و آن را کند خاک جفت

بجوشد سر گوسپندی سیاه
تهی ز استخوان آورد نزد شاه

شه آن چرم ناپختهٔ نیم خام
بدرد بخاید به حرصی تمام

بگوید که مغزش بیارید نیز
کزین نغزتر کس نخوردست چیز

اگر هیچ دانستمی در نخست
که زنگی خوری داردم تندرست

اسیران رومی نپروردمی
همه زنگی خوش نمک خوردمی

چو آن آدمی خواره یابد خبر
که هست آدمی‌خواره‌ای زو بتر

بدین ترس بگذارد آن کین گرم
که آهن به آهن توان کرد نرم

گر این چاره سازی به دست آوریم
بر آن چیره دستان شکستن آوریم

به گرگی ز گرگان توانیم رست
که بر جهل جز جهل نارد شکست

بفرمود شه تا دلیران روم
نمایند چالش در آن مرز و بوم

کمین بر گذرگاه زنگ آورند
تنی چند زنگی به چنگ آورند

شدند آن دلیران فرمان پذیر
گرفتند از آن زنگیی چند اسیر

به نوبتگه شاه بردند شان
به سرهنگ نوبت سپردند شان

درآوردشان نوبتی دار شاه
قفائی ز خون سرخ و روئی سیاه

شه از خشمناکی چو غرنده شیر
که آرد گوزن گران را به زیر

یکی را بفرمود تا زان گروه
ببرند سر چون یکی پاره کوه

به مطبخ سپردند کین را بگیر
بساز آنچه شه را بود ناگزیر

دگرگونه با مطبخی رفته راز
که چون ساز می‌باید آن ترکتاز

دگر زنگیان پیش خسرو به پای
فرومانده عاجز در آن رسم و رای

چو فرمود خسرو که خوان آورند
بساط خورش در میان آورند

بیاورد خوان زیرک هوشمند
بر او لفچهای سر گوسپند

شه از هم درید آنخورش را به زور
چو شیری که او بردرد چرم گور

بیایستگی خورد و جنباند سر
که خوردی ندیدم بدین سان دگر

چو زنگی بخوردن چنین دلکشست
کبابی دگر خوردنم ناخوشست

همه ساق زنگی خورم در شراب
کزان خوش نمک‌تر نیابم کباب

به رغم سیاهان شه پیل بند
مزور همی خورد از آن گوسفند

چو ترسنده اژدها کردشان
چو ماران به صحرا رها کردشان

شدند آن سیاهان بر شاه زنگ
خبر باز دادند از آن روز تنگ

که این اژدها خوی مردم خیال
نهنگی است کاورده بر ما زوال

چنان می‌خورد زنگی خام را
که زنگی خورد مغز بادام را

سر لفجنان را که آرد ببند
خورد چون سرو لفجه گوسفند

دل زنگیان را درآمد هراس
که از پرنیان سر برون زد پلاس

فرو پژمرید آتش انگیزشان
ز گرمی نشست آتش تیزشان

چو روز دگر مرغ بگشود بال
تهی شد دماغ سپهر از خیال

به غول سیه بانگ برزد خروس
در آمد به غریدن آواز کوس

شغبهای شیپور از آهنگ تیز
چو صور اسرافیل در رستخیز

ز نعره برآوردن گاو دم
شده ز آسمان زهرهٔ گاو گم

دهلهای گرگینه چرم از خروش
درآورده مغز جهان را به جوش

ز شوریدگی تنبک زخم ریز
دماغ فلک سفته از زخم تیز

دل ترکتازان در آن داروگیر
برآورده از نای ترکی نفیر

زمین لرزه مقرعه در دماغ
زده آتشین مقرعه چون چراغ

روارو زنان تیر پولاد سای
در اندام شیران پولاد خای

پلارک چنان تاف از روی تیغ
که در شب ستاره ز تاریک میغ

دو لشگر دگر باره برخاستند
دگرگونه صفها برآراستند

دو ابر از دو سو در خروش آمدند
دو دریای آتش به جوش آمدند

برآمیخته لشگر روم و زنگ
سپید و سیه چون گراز دو رنگ

سم باد پایان پولاد نعل
به خون دلیران زمین کرده لعل

ترنگ کمانهای بازو شکن
بسی خلق را برده از خویشتن

درفشیدن تیغ آیینه تاب
درفشان‌تر از چشمهٔ آفتاب

زده لشگر روم رایت بلند
زمین در کمان آسمان در کمند

به قلب اندر اسکندر فیلقوس
جناحی بر آراسته چون عروس

ز پیش سپه زنگی قیرگون
جناحی برآورده چون بیستون

صف زنده پیلان به یک‌جا گروه
چو گرد گریوه کمرهای کوه

مژه چون سنان چشمها چون عقیق
ز خرطوم تا دم در آهن غریق
.
.
.

هر شب دلم بهانه ی تـــو را ، هیچ ... بگذریم ...
امشب دلم دوباره تـــو را ... ، هیــچ ... بگذریم ...
     
صفحه  صفحه 36 از 43:  « پیشین  1  ...  35  36  37  ...  42  43  پسین » 
شعر و ادبیات انجمن لوتی / شعر و ادبیات / Collection Of Nezami Poems | مجموعه شعرهای نظامی بالا
جواب شما روی این آیکون کلیک کنید تا به پستی که نقل قول کردید برگردید
رنگ ها  Bold Style  Italic Style  Highlight  Center  List       Image Link  URL Link   
Persian | English
  

 ?
برای دسترسی به این قسمت میبایست عضو انجمن شوید. درصورتیکه هم اکنون عضو انجمن هستید با استفاده از نام کاربری و کلمه عبور وارد انجمن شوید. در صورتیکه عضو نیستید با استفاده از این قسمت عضو شوید.



 
Report Abuse  |  News  |  Rules  |  How To  |  FAQ  |  Moderator List  |  Sexy Pictures Archive  |  Adult Forums  |  Advertise on Looti

Copyright © 2009-2020 Looti.net. Looti.net Forum is not responsible for the content of external sites